Voor alle hobbybrouwers


Inhoudsopgave

Watersloten met rubberen stop

Waarom moet je een waterslot gebruiken?

Daar is een drietal redenen voor.

  1. Voor de vergisting start is het wort zeer gevoelig voor infecties. De voedingstoffen in het wort zijn een lekkernij voor heel veel micro-organismen. Door het wort af te sluiten van de buitenlucht in een gesloten vat hebben micro-organismen minder kans om je wort te infecteren.
  2. Tijdens de vergisting vormt de gist alcohol en koolzuurgas. Via het waterslot kan het koolzuurgas het gistvat verlaten. Er wordt veel koolzuurgas geproduceerd. Als dat allemaal in het vat zou blijven explodeert het op een bepaald moment. Dat wil je natuurlijk niet…
  3. Het waterslot voorkomt het vrijelijk toetreden van zuurstof als de hoofdvergisting voorbij is. Dat is gewenst om oxidatie van je bier te voorkomen. Door oxidatie krijgt namelijk je bier een minder frisse smaak en wordt de kleur wat donkerder. Sommige bierstijlen zijn gevoeliger voor oxidatie dan andere.
 
Overigens is het ook mogelijk om een zogenaamde open vergisting uit te voeren. Het gistvat is dan niet voorzien van waterslot. Voorwaarde is wel dat maatregelen getroffen zijn om infecties te voorkomen. Dat kan door bijvoorbeeld te vergisten in een ruimte met een overdruk aan koolzuurgas, of door het afdekken van je gistvat aan het begin van de vergisting. Zodra de vergisting minder intensief is, is een afsluiting met een waterslot noodzakelijk om oxidatie van je bier te voorkomen
Het meest veilige is het om van het begin tot het einde de vergisting onder waterslot uit te voeren.

Zijn er verschillende watersloten?

Ja, de gebruikelijkste onder hobbybrouwers is het slangenmodel. Maar er zijn ook cilindrische watersloten in diverse maten voor grotere gistvaten.
Daarnaast kun je ook een zogenaamde blow-off , wat in feite een heel groot waterslot is.

Hoeveel water moet er in een waterslot?

2-delig waterslotWatersloten, bolletjes en rechtDe kleine S-vormige watersloten zijn te koop met 3 gestapelde kleine bolletjes of met rechte verticale verdikkingen. Bij de bolletjesvariant vul je het waterslot tot net boven het onderste bolletje. Bij de variant zonder bolletjes tot het maatstreepje (ongeveer 1/3 van de verticale verdikking). De ideale hoeveelheid water is bij deze watersloten 10 ml.

De cilindrische watersloten heb je 2- of 3-delig. Bij deze watersloten moet je zorgen dat de onderkant van de cilinder onder water zit. Bij sommige cilindrische watersloten kan de deksel door het ontsnappende koolzuurgas omhoog worden gedrukt waarna deze scheef staat. Zolang de onderkant van de bovenste cilinder onder het vloeistofniveau zit is dat geen probleem en werkt het waterslot.

Hoe komt het dat fruitvliegen naar mijn waterslot komen?

FruitvliegTijdens de vergisting produceert de gist allerlei esters. Fruitvliegjes worden als een magneet door de fruitige geuren aangetrokken.
Onderzoek heeft aangetoond dat fruitvliegen dragers zijn van tal van verschillende biergisten. Deze gisten kunnen zowel positieve als negatieve invloed op je bier hebben. Om ongewenste ontwikkelingen te voorkomen kun je ze het beste buiten je brouwsel houden.
Zie ook het artikel Your Beer Attracts Fruit Flies on Purpose
Naast wilde gisten zijn fruitvliegen dragers van andere ongewenste micro-organismen zoals bacteriën.

Fruitvliegen worden aangetrokken door fruitige geuren in bier

Waarmee kan een waterslot het beste gevuld worden?

Er zijn verschillende mogelijkheden:

  1. Leidingwater
    Het ligt voor de hand het waterslot te vullen met leidingwater. In het Nederlandse en Belgische leidingwater zitten geen bierschadelijke micro-organismen. Toch kan verloop van tijd het water vervuild raken door fruitvliegjes en andere kleine insecten.
    Om dit te voorkomen zit er op een waterslot een rode of gele dop. Deze doppen kunnen makkelijk van het waterslot gestoot worden en raken vaak kwijt.
    Een goed alternatief is een groot stuk aluminiumfolie dat je over het waterslot vouwt en aandrukt. Op die manier kunnen insecten met micro-organismen niet bij het water komen en kan je waterslot niet vervuild raden.
  2. Gedestilleerd of gedemineraliseerd water
    Door de afwezigheid van mineralen kunnen micro-organismen waaronder algen zich niet ontwikkelen.
  3. Voedselveilige glycerine
    Glycerine is een biervriendelijke stof. Tijdens de vergisting maakt biergist glycerine aan. Het is een belangrijk vergistingsproduct dat bijdraagt aan de volmondigheid van bier. In glycerine kunnen micro-organismen zich niet ontwikkelen. Ook worden er geen insecten aangetrokken. Nadeel van glycerine in een waterslot is dat het zeer viskeus is en dat het ontsnappen van koolzuur kan belemmeren. Door de glycerine te verdunnen met water los je dat probleem op. Door 2 delen glycerine en 1 deel water te gebruiken heb je ook geen last van het aantrekken van water uit de lucht en het ontwijkende gas uit je gistvat.
  4. Alcohol
    Er zijn ook hobbybrouwers die goedkope wodka of een andere sterke drank in een waterslot doen. Dat is een vrij prijzige aangelegenheid. Voor goede desinfecterende eigenschappen hoort het alcoholgehalte minimaal 50% te zijn. In wodka is het alcoholgehalte lager.
    Voor optimaal desinfecterend effect hoort het alcoholgehalte op 70% te liggen. Houd er rekening mee dat alcohol makkelijk verdampt.
  5. Star San
    Als je Star San aanlengt met gedestilleerd water blijft deze desinfectans heel lang zijn werking behouden. Het nadeel van Star San is dat het heel erg schuimt en dat door de schuimvorming het waterslot makkelijk kan worden leeggeblazen.
  6. Oxi-product
    Dit is een minder geschikte oplossing. De desinfecteerden werking door het vrijkomen van zuurstof is kortstondig. Langdurig contact met een oxi-product leidt tot het ontstaan van een witte aanslag, die zich moeizaam laat verwijderen.
  7. Kalium- of natriummetabisulfiet (sulfiet)
    Sulfiet is een matige desinfectans met een kortstondige werking.
  8. Olijfolie
    De olie vormt een barrière tegen zuurstof en trekt ook geen vliegjes aan. Omdat het een beetje viskeus is, wordt het bij een heftige vergisting niet snel uit het waterslot geduwd.
    Bij het aftappen van gist is het nemen van maatregelen om te voorkomen dat de olijfolie bij je bier komt gewenst.
    Overigens kan een heel klein beetje olijfolie aan het begin van de vergisting geen kwaad.

Er is vloeistof gelekt uit het waterslot in het gistvat, is dat een probleem?

Als de vloeistof in je waterslot vrij is van micro-organismen is dat geen probleem. Hoe je kunt voorkomen dat er micro-organismen zich ontwikkelen in een waterslot is hiervoor uiteengezet onder “Waarmee kan een waterslot het beste gevuld worden”.

Moet ik mijn waterslot verwijderen als ik gist aftap?

Het aftappen van gist bij een cilinderconisch gistvat geeft onderdruk. Hierdoor kan “het water” uit het waterslot worden gezogen. Of dat schadelijk is voor je bier ligt aan hetgeen waarmee je waterslot gevuld hebt. Zie hiervoor.
Sommige hobbybrouwers geven de voorkeur aan om het waterslot weg te nemen als ze gist gaan aftappen. Dat is een mogelijkheid, maar dit betekent dat zuurstof en micro-organismen vrijelijk kunnen toetreden. Beter is het waterslot niet te verwijderen en steeds een kleine hoeveelheid gist af te laten. Dat er wat lucht via het waterslot aangezogen is onvermijdelijk, maar door de vloeistof in het waterslot is er meer weerstand.

Mijn waterslot werkt niet, hoe kan dat?

Soms duurt het een tijdje voordat de vergisting begint. Als de vergisting zichtbaar is begonnen werkt het waterslot. Als dat niet het geval is, is je gistvat niet gasdicht. Zo simpel is het.
Eventueel kun je rand van je gistvat voorzien van Duck tape, maar dat wil niet altijd werken. Kijk ook naar de aansluiting van het waterslot op de deksel van gistvat. Zie ook het artikel Mijn vergisting start niet, wanneer moet ik extra gist toevoegen?

Mijn waterslot is leeggeblazen, wat nu?

Soms verloopt de vergisting zo stormachtig dat je waterslot helemaal leeg wordt geblazen. Dat kan op zich niet zo veel kwaad. Door de grote overdruk kunnen geen micro-organismen of zuurstof in je gistvat komen. Maar als de storm een beetje uitgeraasd is kan dat wel een probleem worden. Daarom is het verstandig het waterslot opnieuw te vullen. Als het waterslot daarna weer snel leeg is wordt het tijd voor een zogenaamde blow-off.

Is een blow-off een goed alternatief voor een waterslot?

Blow-offEen blow-off is niets anders dan een slang dat je in het gat van het waterslot steekt. De slang moet naar beneden hangen en mag niet knikken. Het andere uiteinde van de slang hoort in emmertjes, pot of fles uit te komen dat gevuld is met water. In feite is een blow-off een waterslot op afstand met een grotere capaciteit dan een gewoon waterslot.
Een blow-off wordt ook vaak gebruikt als de ruimte boven een gistvat te klein is voor het plaatsen van een waterslot.

Let bij het gebruik van een blow-off op een paar dingen.

  • Plaats de emmer/pot/fles met water zo laag mogelijk.
  • Zorg dat de slang lang genoeg is. Er mag geen verontreinigd water in je gistvat komen als het bier in je vat afkoelt of als je gist aftapt.
  • De diameter van de slang mag niet te klein zijn. De slang mag niet verstoppen.
  • De slang mag niet knikken om het verstoppen tegen te gaan.

Mijn waterslot werkt de andere kant op, hoe kan dat?

Door afkoeling in je gistvat krimpt de lucht boven de vloeistof. Het waterslot kan hierdoor naar de andere kant (naar het gistvat) gaan werken.
Het andersom werken van een waterslot kan helemaal aan het begin van de vergisting ook gebeuren door de aanmaak van nieuwe gistcellen. In deze fase van de vergisting gebruikt de gist zuurstof. Dit kan zorgen voor het aanzuigen van (een klein beetje) lucht. Het gaat hierbij om een kortstondige periode. Het is een teken van een krachtige vermenigvuldiging van de gist.
Nadat de vergisting beëindigd is wordt er geen koolzuurgas meer aangemaakt. Bij een goed afgesloten vat kunnen temperatuurswisselingen ervoor zorgen dat bij afkoeling (’s nachts) lucht het gistvat in gaat en door opwarming (overdag) koolzuurgas door het waterslot gedrukt wordt.
Om dit te voorkomen gebruiken veel hobbybrouwers een koelkast als vergistingskast. De koelkast wordt voorzien van een mogelijkheid tot verwarmen. De temperatuur wordt geregeld door een nauwkeurige extreme thermostaat.
Overigens is het goed je bier niet te lang te laten staan als de vergisting beëindigd is. Zie ook het artikel Nagisting.

Mijn waterslot zit vol met schuim/gist, wat nu?

Waterslot met gistBij een snelle vergisting wordt er veel schuim gevormd. Ook zijn er gisten die op je bier gaan liggen en een gistdek op je bier vormen. Zeker als je gistvat goed gevuld is kan dit tot het overschuimen van je waterslot leiden.
Op zich is het overschuimen geen probleem. Verwijder het waterslot en vervang deze door een schone. Zie hier voor het schoonmaken van een waterslot. Verwijder alle gistresten rond het gat van het waterslot zorgvuldig. Op dit manier voorkom je de ontwikkeling van ongewenste micro-organismen.
Maar het komt ook voor dat er zo veel schuim en gist door je waterslot naar buiten komt dat het niet zinvol is het waterslot steeds schoon te maken. Het is dan tijd om een blow-off te gaan gebruiken.

Er blijft maar steeds activiteit in mijn waterslot, hoe kan dat?

Daar kunnen verschillende redenen voor zijn.

  • Je hebt te weinig gist geënt. Hierdoor kun je last krijgen van een zogenaamde slepende vergisting.
  • Bij sommige gisten duurt de nagisting erg lang. Het zijn vooral diastaticus gisten die hier last van hebben. Deze gisten scheiden enzymen af die buiten de gistcel “onvergistbare suikers” omzetten in vergistbare suikers. Dit proces verloopt langzaam.
  • Je hebt last van een infectie met een wilde gist of een bacterie.
  • Het gistvat staat op een plek met wisselende omgevingstemperatuur. Door afkoeling ‘s nachts krimpt het gas boven het bier en wordt er lucht aangezogen. Overdag warmt je vat weer op en door de overdruk werkt je waterslot terwijl er geen vergistingsactiviteit is…

Mijn waterslot werkt niet meer terwijl het bier niet is uitgegist, wat nu?

Zie het artikel Gestokte vergisting.
En verder kan het waterslot niet meer werken als je het gistvat hebt geopend en daarna een gaslek is ontstaan door het niet goed afsluiten van de deksel.

De deksel van mijn cilindrisch waterslot staat scheef, is dat een probleem?

Zolang de onderkant van de cilinder onder water staat en sprake is van belvorming door ontsnappend koolzuur is dat geen probleem.

Moet er altijd een dop op een waterslot zitten?

Watersloten met aluminiumfolieOm te voorkomen dat insecten en stof met micro-organismen in je waterslot kunnen komen moet je je waterslot afdekken. Dat kan met de dop die meegeleverd wordt of met een groot stuk aluminiumfolie dat je over de bovenkant van het waterslot vouwt.

Hoe maak je een waterslot het beste schoon?

Als je waterslot niet vervuild is dan volstaat het doorspoelen met heet water. Daarna laat je slangenwaterslot helemaal leeglopen door deze een aantal keren om te draaien. Er mag geen water in het waterslot achterblijven.
Een vervuild waterslot moet ontdaan worden van alle schuim en gistrestanten. Dat kan door het waterslot een tijdje ondergedompeld te houden in een oplossing van een goed reinigingsmiddel. Daarbij moet het waterslot weer een paar keer draaien om alle luchtbellen te verwijderen. Middelen die je kunt gebruiken zijn oxi-producten, Enzybrew 10 en caustic-producten. Daarna goed uitspoelen en droog bewaren.
Watersloten zijn niet erg duur. Je kunt er ook voor kiezen om het waterslot in de zak van het plasticafval te doen…
Het is overigens handig om altijd een reserve waterslot bij de hand te hebben. Dat waterslot kun je direct gebruiken als je waterslot vervuild is. Het schoonmaken van een waterslot kost namelijk tijd.

Is een Sterilock waterslot bruikbaar?

Om heel kort te zijn: nee. Een Sterilock waterslot bestaat uit een terugslagklepje met een geurfilter. Gebleken is dat terugslagkepjes geen goede bescherming bieden tegen het voorkomen van oxidatie van je bier tijdens de nagisting. Als er te weinig overdruk is laten dergelijke klepjes zuurstof door.
Wat je wel kunt doen is boven het geurfilter een waterslot bevestigen met behulp van een rubberen stop met een gat. Op die manier voorkom je het vrijkomen van onaangename geurtjes en het oxideren van je bier.

Gerelateerde artikelen

Meer veelgestelde vragen

Voor meer veel gestelde vragen zie hier.

Forum

Opmerkingen en aanvullingen

Opmerkingen over dit artikel kun je geven via het topic https://www.hobbybrouwen.nl/forum/index.php/topic,46311.html

Zoeken

Via deze link kun je op deze site zoeken naar het onderwerp “waterslot”.

Tags Forum