Voor alle hobbybrouwers

Door Jacques Bertens

Kalibreer je brouwapparaat

Inhoudsopgave

Een paar graden in het maischbeslag maken een groot verschil in je bier. Toch vertrouwen de meeste hobbybrouwers blind op het display van hun brouwapparaat. Dat bleek niet terecht: mijn Grainfather G40 gaf ruim drie graden te veel aan, en na een artikel daarover meldden andere brouwers afwijkingen bij een Brewzilla en een Brew Monk B40 [1]. In dit artikel lees je hoe je in een middag controleert of jouw apparaat klopt, hoe je de regelaar van de meest verkochte alles-in-één-brouwapparaten bijstelt, en waarom je metingen met betrouwbare cijfers ook voor andere brouwers van grote waarde zijn.

Waarom een paar graden zoveel uitmaakt

Tijdens het maischen breken twee enzymen het zetmeel af. Alfa-amylase knipt de lange zetmeelketens in stukken, de dextrines, waarvan de gist een groot deel niet kan vergisten. Bèta-amylase knipt telkens maltose van het uiteinde van die ketens af, de suiker waar gist het liefst op leeft. Bèta-amylase is echter gevoelig voor warmte. Rond 65 °C is de vergistbaarheid van het wort het hoogst, boven 68 °C valt het enzym snel uit en blijven er meer dextrines over [1] [16].

Voor de praktijk geldt grofweg dat je tussen 62 en 65 °C een droog, goed vergistbaar wort krijgt, en tussen 68 en 72 °C een voller bier met een hoger eind-SG. Een afwijking van drie graden schuift je maisch dus van de ene zone naar de andere. Neem een stapmaisch van 40 minuten op 68 °C en 20 minuten op 72 °C. Geeft je apparaat drie graden te veel aan, dan staat het beslag in werkelijkheid op 65 en 69 °C. Bij een wort van 1,064 scheelt dat volgens de Korrelgistcalculator ongeveer 4 tot 5 punten in het eind-SG [1].

De afwijking kan bovendien twee kanten op. Bij de G40 was het beslag kouder dan het display. Een brouwer met een Brew Monk B40 merkte het omgekeerde: een bedoelde rust van een uur op 68 °C bleek een uur op ruim 71 °C te zijn, en zijn bieren werden opeens erg zoet. Er zit dus niets anders op dan je eigen installatie te controleren.

1Thermometercontroleren0 °C en kookpunt 2Apparaat metenmet water63, 67 en 72 °C 3Meten inhet beslaghalverwege de rust 4Corrigerenop één manierregelaar of recept 5Controleherhalenelk seizoen 1Thermometer controlerenijswater en kookpunt 2Apparaat meten met waterbijvoorbeeld 63, 67 en 72 °C 3Meten in het beslaghalverwege elke rust 4Corrigeren op één manierregelaar, recept of calculator 5Controle herhalenelk seizoen, of na een wijziging

Figuur 1. Zo kalibreer je je brouwapparaat in vijf stappen.

Wat je nodig hebt

  • Een digitale insteekthermometer met een dunne, snelle voeler en een resolutie van 0,1 °C.
  • Een hoog glas, ijsblokjes en koud water.
  • Een waterkoker, of een pan op het vuur.
  • De luchtdruk van die dag, bijvoorbeeld uit het weerbericht.
  • Je brouwapparaat, met de hoeveelheid water die je bij het maischen gebruikt.

Stap 1: controleer eerst de thermometer

Een controlemeting is zo betrouwbaar als de thermometer waarmee je meet. Controleer hem daarom op twee punten waarvan je de temperatuur zeker weet.

Het ijspunt

Vul een glas helemaal met ijsblokjes en giet er koud water bij tot net onder de rand van het ijs. Het glas moet vol ijs zitten, niet vol water met een paar klontjes: alleen als ijs en water samen in evenwicht zijn, is het mengsel precies 0,0 °C. Roer met de voeler, wacht een paar minuten, roer nog eens en lees af. Houd de voeler midden in het glas, niet tegen de wand of de bodem.

Het kookpunt

Breng water aan de kook en houd de voeler in het kokende water, niet tegen de bodem of het verwarmingselement. Water kookt alleen bij een luchtdruk van 1013 hectopascal precies op 100,0 °C. Per hectopascal meer of minder verschuift het kookpunt ongeveer 0,028 °C [1]. Tabel 1 geeft het kookpunt bij gangbare luchtdrukken.

LuchtdrukKookpunt van water
980 hPa99,1 °C
990 hPa99,4 °C
1000 hPa99,6 °C
1013 hPa100,0 °C
1020 hPa100,2 °C
1030 hPa100,5 °C
1040 hPa100,8 °C

Tabel 1. Kookpunt van water bij verschillende luchtdrukken, berekend met 0,028 °C per hectopascal.

Het kookpunt is een minder scherp ijkpunt dan het ijspunt. Bij het verwarmingselement kan water iets boven het kookpunt komen, dus een thermometer die een paar tienden te hoog aanwijst, is in kokend water niet meteen verdacht. Geeft je thermometer bij het ijspunt 0,0 °C en bij het kookpunt binnen een paar tienden de waarde uit de tabel, dan is hij in het maischgebied betrouwbaar. Wijkt hij bij beide punten evenveel af, dan corrigeer je zijn aflezing verder met dat vaste verschil.

Stap 2: meet je brouwapparaat met water

Vul je brouwapparaat met de hoeveelheid water die je normaal bij het maischen gebruikt, en laat de pomp draaien zoals tijdens het maischen. Stel achtereenvolgens de temperaturen in die je vaak gebruikt, bijvoorbeeld 63, 67 en 72 °C, en eventueel 78 °C voor het uitmaischen.

  1. Wacht na elke stap tot het display de ingestelde temperatuur heeft bereikt en nog vijf minuten stabiel blijft. Tijdens het opwarmen is het verschil anders dan daarna.
  2. Meet met je gecontroleerde thermometer op twee of drie plekken: midden in de ketel, dicht bij de rand en in de uitstroom van de pomp.
  3. Noteer per stap de ingestelde temperatuur, het display en de gemeten waarde, zoals in tabel 2.
IngesteldDisplayThermometerVerschil
63 °C, tijdens het opwarmen50,0 °C48,3 °C1,7 °C
63 °C, stabiel63,0 °C60,0 °C3,0 °C
73 °C, stabiel73,0 °C69,7 °C3,3 °C

Tabel 2. Voorbeeld van een meetformulier: een Grainfather G40 met 33 liter water [1]. Een ander exemplaar kan anders afwijken.

Stap 3: meet ook in het beslag

Water gedraagt zich anders dan een moutbed. Met mout in de ketel stroomt het wort langzamer, kan het kanalen vormen en koelt het onderweg af. Vooral bij lage rusten, rond 62 °C, merken brouwers dat het beslag na het inmaischen nog een paar graden achterloopt. Meet daarom bij een gewoon brouwsel ook een keer midden in het moutbed, halverwege elke rust. Roer eerst rustig tot op de bodem, wacht een minuut en meet op twee of drie diepten. Het verschil met het display bij deze meting is het verschil dat voor je bier telt.

Stap 4: corrigeer op één manier

Weet je hoeveel je apparaat afwijkt, dan zijn er drie manieren om ermee om te gaan.

  • Geef de sensor in de regelaar een vaste correctie. Het display toont dan de werkelijke temperatuur van het beslag en je recepten kunnen blijven zoals ze zijn. Niet elk apparaat kan dat; hieronder lees je per apparaat hoe het werkt.
  • Pas de temperaturen in je recept aan. Geeft je apparaat drie graden te veel aan en wil je op 65 °C maischen, stel dan 68 °C in. Noteer in het recept dat de temperaturen gecorrigeerd zijn.
  • Regel op een tweede voeler in het beslag. Sommige apparaten kunnen de temperatuur sturen met een externe voeler in de stort. Brouwers die dat doen, merken een wereld van verschil, omdat de regelaar dan reageert op de temperatuur waar het om gaat.

Kies één manier en combineer ze nooit. Pas je zowel het recept als de regelaar aan, dan corrigeer je dubbel en maisch je drie graden te warm.

De regelaar bijstellen per brouwapparaat

Tabel 3 laat per alles-in-één-brouwapparaat dat bij Nederlandse en Belgische brouwwinkels te koop is, zien wat de handleiding of de fabrikant zegt over een temperatuurcorrectie in de regelaar. De gegevens zijn in november 2026 nagezocht. Staat er Niet in de handleiding, dan hebben we daar geen correctie gevonden. Dat sluit niet uit dat een nieuwere firmware of een verborgen menu het wel kan; meld het dan op het forum, dan vullen we het aan.

BrouwapparaatCorrectie in de regelaarHoe
Grainfather G40JaMain Menu, Settings, Calibrate temperature [3]
Grainfather G30 (Connect en G30³)Niet in de handleidingDoeltemperatuur aanpassen [4] [5]
Grainfather G70Niet in de handleidingDoeltemperatuur aanpassen [6]
BrewZilla Gen 4 en 4.1Ja, op twee puntenSettings, Calibration Point 1 en 2; ook regelen op een externe voeler [7] [8]
BrewZilla Gen 3.1JaPauze, TIME ingedrukt houden, −10 tot +10 °C [9]
Brew Monk B40, B50, B70 (wifi)Niet in de handleidingDoeltemperatuur aanpassen [10]
Brew Monk 30 en 50 liter (oudere uitvoering) en TitanJa− en + tegelijk, instelling C1, −10 tot +10 °C [11]
Klarstein MundschenkJa− en + tegelijk, instelling C1, −10 tot +10 °C [12]
Klarstein maischketels (Maischfest-reeks)Niet in de handleidingDoeltemperatuur aanpassen [13]
Speidel Braumeister PLUSNiet in de handleidingDoeltemperatuur aanpassen [14]
Ss Brewtech SVBSJaSettings, CALIBRATE, tot 12 graden in beide richtingen [15]

Tabel 3. Temperatuurcorrectie in de regelaar van alles-in-één-brouwapparaten, volgens handleiding en fabrikant.

Plus of min?

Geeft het display een te hoge temperatuur aan, dan vul je een minwaarde in: de regelaar trekt die van de aflezing af, zodat het display de werkelijke temperatuur toont. Geeft je G40 bijvoorbeeld 63 °C aan terwijl het water 60 °C heeft, dan is de correctie −3 °C. Is het beslag juist warmer dan het display, zoals bij de Brew Monk B40, dan vul je een pluswaarde in. KegLand bevestigt dit in de handleiding van de BrewZilla [9]; de andere handleidingen zeggen er niets over, al ligt het voor de hand dat ze net zo werken. Controleer daarom na het instellen met water en je geijkte thermometer of display en thermometer nu overeenkomen. Is het verschil daarna twee keer zo groot geworden, dan rekent de regelaar andersom en draai je het teken om.

Grainfather G40

De regelaar van de G40 heeft in het hoofdmenu onder Settings de instelling Calibrate temperature. Volgens de handleiding geeft die een vaste correctie op de aflezing van de temperatuurvoeler. Grainfather raadt aan dit alleen te doen na vergelijking met een gecertificeerde, geijkte thermometer [3]. Mijn eigen G40 heb ik op deze manier aangepast, na de meting met water die in tabel 2 staat.

Grainfather G30 en G70

In de handleidingen van de G30 met Connect-regelaar, de G30³ en de G70 hebben we geen correctie voor de voeler gevonden [4] [5] [6]. Pas bij deze apparaten de doeltemperatuur aan, in je recept of op de regelaar. Bij de Connect-regelaar gaat de doeltemperatuur met de pijltjes in stappen van 2 °C, dus voor een correctie van één graad gebruik je het recept in de app.

BrewZilla Gen 4 en 4.1

De vierde generatie van de BrewZilla heeft een RAPT-regelaar met een kalibratie op twee punten [7] [8]. Je voert dus geen plus of min in, maar stelt de getoonde waarde gelijk aan je thermometer.

  1. Ga via Select naar Settings en kies Calibration Point 1. Gebruik minstens vijf liter water, laat display en thermometer stabiel worden, zet de getoonde waarde gelijk aan de thermometer en bevestig met Select.
  2. Kies Calibration Point 2, breng het water aan de kook en zet de getoonde waarde gelijk aan het kookpunt bij de luchtdruk van die dag (tabel 1). Bevestig met Select.
  3. Met Forget Calibration zet je de kalibratie terug.

KegLand raadt aan het eerste punt niet in ijswater maar rond 65 °C te leggen, omdat de kalibratie dan in het maischgebied het nauwkeurigst is. Volgens de fabrikant is kalibreren meestal niet nodig en alleen zinvol bij een aantoonbare afwijking. De Gen 4 kan bovendien regelen op een andere voeler: onder Settings kies je bij Temperature Sensor de ingebouwde voeler of een gekoppelde RAPT-thermometer of RAPT Pill [8]. Hang je zo'n voeler in het beslag, dan regelt het apparaat op de temperatuur waar het om gaat.

BrewZilla Gen 3.1

Bij de oudere BrewZilla Gen 3.1 druk je op pauze en houd je de knop TIME ingedrukt tot het kalibratiegetal verschijnt. Het bereik is −10 tot +10 °C, en volgens de handleiding verhoogt een positieve waarde de weergave [9]. Met TIME ga je terug. Dit model is niet meer nieuw te koop, maar staat bij veel brouwers nog in de schuur.

Brew Monk

Bij de huidige Brew Monk-apparaten met wifi, de B40, B50 en B70, beschrijft de handleiding alleen het instellen van temperatuur, tijd en vermogen [10]. Pas bij deze apparaten de doeltemperatuur aan. De oudere Brew Monk van 30 en 50 liter en de Brew Monk Titan hebben wel een correctie: druk − en + tegelijk in tot C1 verschijnt, stel de correctie in en bevestig met TEMP. Het bereik is −10 tot +10 °C [11].

Klarstein

De Klarstein Mundschenk werkt net als de oudere Brew Monk: − en + tegelijk indrukken tot C1 verschijnt, de correctie instellen tussen −10 en +10 °C en bevestigen met de Temp-knop [12]. In de handleiding van de Klarstein-maischketels uit de Maischfest-reeks staat geen correctie [13].

Speidel Braumeister PLUS

In de handleiding van de Braumeister PLUS bevat het menu Settings geen correctie voor de voeler [14]. Pas de doeltemperatuur aan. Speidel waarschuwt wel voor iets anders: bezonken trub rond de voeler isoleert die, waardoor het display enkele graden meer kan aangeven dan het wort werkelijk heeft. Houd de voeler dus schoon.

Ss Brewtech SVBS

Bij de Ss Brewtech Single Vessel kies je in het instellingenmenu (het tandwiel) CALIBRATE. Daar zet je de temperatuur omhoog of omlaag, tot maximaal 12 graden in beide richtingen. Ss Brewtech raadt aan vooraf met ongeveer acht liter water en een geijkte thermometer te meten [15].

Stap 5: herhaal de controle

Een sensor kan in de loop van de tijd verlopen, ook een goede industriële PT100. Controleer je apparaat daarom opnieuw als je met een ander volume brouwt, als er iets aan de installatie verandert, of gewoon eens per seizoen. Brouwclub De Roerstok wijdt de eerste clubavond van elk seizoen aan het kalibreren van alle meetapparatuur. Een mooie gewoonte om over te nemen, en samen gaat het sneller.

Meten, delen en samen beter brouwen

Deze afwijking kwam niet aan het licht door een meting op brouwdag, maar door de Korrelgistcalculator van Hobbybrouwen.nl. Die voorspelt per brouwsel hoeveel gist je nodig hebt, waar het eind-SG uitkomt en hoe lang de vergisting duurt. Mijn bieren smaakten prima, en een paar punten lager eind-SG valt bij één brouwsel nauwelijks op. Pas toen ik voorspelling en meting brouwsel na brouwsel naast elkaar zette, bleek het verschil steeds dezelfde kant op te wijzen, en groter te worden naarmate ik warmer maischte. Dat patroon wees naar de temperatuur. Zo werkt een model op zijn best: het hoeft niet tot op de punt nauwkeurig te zijn, zolang het consequent rekent. Een afwijking die steeds terugkomt, vertelt je dan iets over je brouwproces.

Wat voor één brouwer geldt, geldt nog veel sterker voor een groep. Over korrelgist in hobbywort bestaan nauwelijks metingen: de vakliteratuur gaat vooral over vloeibare gist in industriële gistvaten, en fabrikanten meten onder laboratoriumcondities. Elke meting die een hobbybrouwer of kleine craftbrouwer deelt, vult dat gat. Uit de eerste vijftien gedeelde metingen bleek al dat sommige brouwapparaten de maischtemperatuur verkeerd aangeven, en dat gisten als Pomona en kveik waarschijnlijk sneller vergisten dan de calculator nu aanneemt. Met tientallen metingen, van verschillende brouwers en installaties, kunnen we per gist laten zien hoe snel en hoe ver hij in de praktijk vergist, en welke installaties structureel afwijken. Dat is een schat aan informatie waar iedere brouwer iets aan heeft.

Zo'n verzameling is wel zo betrouwbaar als de cijfers die erin gaan. Een meting is het meest waardevol als je dit vermeldt:

  • het begin- en eind-SG, gemeten met een gecontroleerde hydrometer of met een refractometer met omrekening voor de alcohol [2];
  • de werkelijke maischtemperatuur, gemeten of gecorrigeerd zoals in dit artikel, en de duur van elke rust;
  • de stort, de gist, het aantal grammen dat je werkelijk geënt hebt en de vergistingstemperatuur;
  • het verloop van de vergisting, het liefst als meterbestand van een iSpindel, RAPT Pill of Tilt, of anders drie tot vijf handmetingen terwijl het SG nog daalt;
  • dat het eind-SG twee of drie dagen stabiel bleef, zodat de vergisting echt klaar was;
  • met welk brouwapparaat je gebrouwen hebt.

De calculator maakt het je makkelijk. Bij Maischen en stort vraagt hij of de temperatuur van je brouwapparaat gecontroleerd is. Heb je de afwijking in de regelaar gecorrigeerd, dan kies je Ja, gecorrigeerd in de regelaar. Is de regelaar niet aangepast, dan vul je de gemeten afwijking in en rekent de calculator met de werkelijke temperatuur in het beslag. Na de vergisting lees je bij stap 2 je meterbestand in, en maakt de calculator een forumbericht met alle gegevens. Dat plaats je in het topic Metingen Korrelgistcalculator. Hoe dat stap voor stap gaat, lees je in de handleiding van de calculator.

Controleer dus je thermometer, kalibreer je brouwapparaat, en deel je volgende brouwsel. Hoe meer betrouwbare metingen erbij komen, hoe beter de calculator wordt, en hoe sneller andere brouwers een afwijking in hun eigen installatie herkennen.

Bronnen

  1. Bertens, J. (2026). Maischtemperatuur in de Grainfather G40. Hobbybrouwen.nl. https://www.hobbybrouwen.nl/site/artikel/maischtemperatuur-in-de-grainfather-g40/
  2. Bertens, J. (2026). Refractometer na de vergisting: zo reken je Brix om naar SG. Hobbybrouwen.nl. https://www.hobbybrouwen.nl/site/brouwencyclopedie/refractometer-na-de-vergisting-zo-reken-je-brix-om-naar-sg/
  3. Grainfather. G40 Brewing System, handleiding. https://help.grainfather.com/hc/en-us/article_attachments/13505472748305
  4. Grainfather. G30³ Brewing System, handleiding. https://help.grainfather.com/hc/en-us/article_attachments/19612010033169
  5. Grainfather. Connect Control Box, handleiding. https://shop.grainfather.com/media/wysiwyg/PDFs/V4_GF_CNTRL_BOX_LR.pdf
  6. Grainfather. G70 Brewing System, handleiding. https://help.grainfather.com/hc/en-us/article_attachments/4407777858449
  7. RAPT. BrewZilla, manual operation with the digital controller. https://docs.rapt.io/equipment/rapt-brewzilla/manual-operation-with-the-digital-controller
  8. RAPT. BrewZilla, menus. https://docs.rapt.io/equipment/rapt-brewzilla/menus
  9. KegLand. BrewZilla Gen 3.1, board upgrade. https://www.kegland.com.au/cdn/shop/files/Brewzilla-Gen-3.1_-_Board_Upgrade.pdf
  10. Brouwland. Brew Monk, handleiding. https://brouwland.com/brldocs/057.702.xx_BrewMonk_Manual.pdf
  11. Brew Monk. Gebrauchsanleitung, alle Sprachen (oudere uitvoering). https://mashcamp.shop/wp-content/uploads/2021/04/Brew-Monk-Gebrauchsanleitung-Alle-Sprachen.pdf
  12. Klarstein. Mundschenk, handleiding. https://res.cloudinary.com/chal-tec/image/upload/bbg/10030521/bda/10030521.pdf
  13. Klarstein. Maischketel, handleiding. https://res.cloudinary.com/chal-tec/image/upload/bbg/10033340/bda/10033340.pdf
  14. Speidel. Braumeister 10/20/50 l PLUS, handleiding (2020). https://www.melkkobrew.fi/files/products/MAN-braumeister-10-20-50-2020-S1.pdf
  15. Ss Brewtech. SVBS Product Guide (2022). https://cdn.shopify.com/s/files/1/0239/5187/files/2022_SVBS-ProductGuide-01032023.pdf
  16. Evans, D.E., Collins, H., Eglinton, J. & Wilhelmson, A. (2005). Assessing the impact of the level of diastatic power enzymes and their thermostability on the hydrolysis of starch during wort production to predict malt fermentability. Journal of the American Society of Brewing Chemists, 63(4), 185–198. https://cris.vtt.fi/en/publications/assessing-the-impact-of-the-level-of-diastatic-power-enzymes-and-/

Forum

Opmerkingen en aanvullingen

Opmerkingen over dit artikel kun je geven via het topic https://www.hobbybrouwen.nl/forum/index.php/topic,48795.0.html

Zoeken

Via deze link kun je op deze site zoeken naar het onderwerp “meten”.

Tags Forum