Korrelgistcalculator van Hobbybrouwen.nl

Zo gebruik je de Korrelgistcalculator

Een praktische handleiding in korte stappen. De calculator is een zelfstandige rekentool: je hebt geen brouwsoftware nodig en kunt alles zelf invullen. Kies hieronder wat je wilt doen en volg de stappen. Hoe er gerekend wordt, staat los daarvan op de pagina Achtergronden en aannames.

Naar de calculator

Goed om vooraf te weten

Let op: er zijn twee soorten XML-bestanden

  • Het calculatorbestand. Dit XML-bestand maakt de calculator zelf, als je bij stap 1 op XML opslaan of Berekening als forumbericht klikt. Er staan al je instellingen uit de calculator in. Na de vergisting lees je het weer in bij stap 2, met XML van stap 1 inladen.
  • Het exportbestand van je brouwsoftware. Dit XML-bestand (BeerXML, of bij Brewfather ook JSON) maak je in Brewfather, Grainfather, BrouwVisie of een ander brouwprogramma. Je leest het in met Recept inlezen bovenaan de calculator, of bij stap 2 met Of: brouwsel uit brouwsoftware inlezen.

Gebruik je geen brouwsoftware, dan heb je alleen met het calculatorbestand te maken. In deze handleiding heten ze steeds zo: het calculatorbestand en het exportbestand. Kies je per ongeluk de verkeerde knop, dan kan dat geen kwaad: de calculator herkent zelf welk soort bestand je kiest.

Gebruik 1

1Uitrekenen hoeveel gist je nodig hebt

Dit is het gewone gebruik: je gaat binnenkort brouwen en wilt weten hoeveel korrelgist er in je wort moet. Je vult alles zelf in; brouwsoftware heb je niet nodig. Reken op een paar minuten.

Het brouwsel

Het blok Het brouwsel in de calculator, met genummerd: 1 wortvolume, 2 begin-SG, 3 de knoppen SG en graden Plato, 4 vergistingstemperatuur.
Het blok Het brouwsel. De nummers horen bij de stappen hieronder.
  1. Vul het wortvolume in het gistvat in, in liters. Dat is het volume dat je werkelijk ent, niet wat er in de ketel zat.
  2. Vul het begin-SG in, bijvoorbeeld 1,052.
  3. Meet je in graden Plato? Klik dan eerst op °P en vul daarna de waarde in, bijvoorbeeld 12,8.
  4. Vul de vergistingstemperatuur in: de temperatuur waarop je de gist laat werken. De calculator gaat ervan uit dat je op die temperatuur ent.
  5. Vul bij Belucht je het wort? in wat je werkelijk doet. Korrelgist heeft geen beluchting nodig, maar een beperkte beluchting kan geen kwaad: met wat zuurstof herstelt de gist zijn celmembranen, die bij het drogen beschadigd raken. Laten kletteren bij het overgieten is daarvoor genoeg. Belucht je niet, laat het dan op Nee staan.
  6. Voeg je gistvoeding toe, of doe je de suiker pas tijdens de vergisting erbij? Zet dan het vinkje bij Ondersteuning van de gist. Bij gewone bieren mag je dit overslaan.

De gist

Het blok De gist na zoeken op thiolen, met genummerd: 1 het zoekveld, 2 de gevonden gisten als knoppen en 3 de keuzelijst met gisten.
Na het zoeken zie je hoeveel gisten er gevonden zijn, en kies je er met één klik een.
  1. Typ in het zoekveld een deel van de naam of code, bijvoorbeeld US-05, 34/70 of Verdant. Je kunt ook zoeken op bierstijl of smaak, zoals weizen, neipa of banaan. Meerdere woorden mag: neipa thiolen geeft alleen de gisten waar beide woorden bij staan. Hoofdletters, accenten en streepjes maken niet uit, dus us05 vindt ook US-05.
  2. Onder het zoekveld staat hoeveel gisten er gevonden zijn, met elke gist als knop. De calculator kiest er meteen een; die is gemarkeerd. Klik op een andere knop om te wisselen.
  3. Je kunt ook kiezen in de keuzelijst bij Gist. Na het zoeken bevat die alleen de gevonden gisten, en het aantal treffers staat achter Gist. Onder de lijst verschijnt een kaartje met de gegevens van de gekozen gist. Wil je weer alle gisten zien, maak dan het zoekveld leeg.

Zoek je een gist die hoparoma's versterkt, bijvoorbeeld voor een NEIPA, zoek dan op biotransformatie, thiolen of terpenen. Wat dat betekent en hoe zeker die gegevens zijn, staat in Achtergronden en aannames. Twijfel je nog tussen een paar gisten, kijk dan bij Een gist kiezen.

De enthoeveelheid

Het blok Enthoeveelheid met vier niveauknoppen, waarvan 1 de knop Standaard is, en 2 het veld waarin je zelf het aantal gram invult.
Het niveau Standaard is voor de meeste brouwsels de goede keuze.
  1. Laat het niveau op Standaard staan, tenzij je een reden hebt om het te veranderen. Bij zware bieren verschijnt bij een van de knoppen het label advies: kies dan dat niveau.
  2. Ent je liever hele verpakkingen, of weet je al hoeveel gram je gaat gebruiken? Vul dat dan in bij Of zelf: gram gist die je ent. De calculator rekent dan met jouw hoeveelheid en laat zijn eigen advies ernaast zien. Klik op een niveauknop om terug te gaan naar het advies.

De uitkomst aflezen

Het uitkomstblok met genummerd: 1 het grote getal 18 gram gist en 2 de regel met het aantal verpakkingen.
Het uitkomstblok staat rechts, of op de telefoon onder de invoer.
  1. Het grote getal is de hoeveelheid gist in grammen.
  2. Daaronder staat hoeveel verpakkingen dat zijn. Hele verpakkingen gebruiken mag gewoon: iets meer gist is veiliger dan te weinig. Afwegen kan ook; bewaar een aangebroken verpakking dan alleen als je een goed vacuümapparaat hebt.

Lees de blokken met aandachtspunten onder de uitkomst. Daar staat bijvoorbeeld of gistvoeding zinvol is, of de temperatuur goed is, en of je beter ruimer kunt enten.

Op de telefoon verschijnt onderaan een balk met de grammen, het eind-SG en de vergistingstijd zodra de uitkomst uit beeld is. Tik erop om terug te gaan naar de uitkomst.

Wil je ook het eind-SG weten?

Vul dan in het blok Maischen en stort je versuikeringsrusten in (temperatuur en tijd) en de samenstelling van je stort in procenten. Vul caramout, donkere mout, ongemoute granen en suiker in; basismout vult zich dan vanzelf aan tot 100 %. Komt basismout onder de helft, dan waarschuwt de calculator dat de enzymkracht mogelijk tekortschiet. Speciaalmout tot ongeveer 300 EBC die geen caramout is, zoals biscuit- of ambermout, tel je bij basismout. Gebruik je caramout, vul dan ook de gemiddelde Kleur caramout in: lichte caramout vergist beter dan donkere. Hop je droog, kies dan bij Droog hoppen wanneer en vul in hoeveel gram per liter; de calculator houdt dan rekening met hop creep en waarschuwt voor nagisting. Laat je alles staan op 100 % basismout en 60 minuten op 65 °C, dan rekent de calculator met de vergistingsgraad die de fabrikant opgeeft. Het verwachte eind-SG staat in het blok Eind-SG.

Onder de rusten vraagt de calculator of de temperatuur van je brouwapparaat gecontroleerd is met een geijkte thermometer. Alles-in-één-apparaten geven de maischtemperatuur soms 2 à 3 °C anders aan dan het beslag werkelijk is, en dat scheelt een paar punten in het eind-SG. Heb je een afwijking gemeten en die als correctie in de regelaar van je apparaat ingesteld, kies dan Ja, gecorrigeerd in de regelaar; de calculator past dan niets aan. Is de regelaar niet aangepast, kies dan Ja, mijn apparaat wijkt af: corrigeer en vul in hoeveel het display te veel aangeeft; de calculator rekent dan met de werkelijke temperatuur. Hoe je je apparaat controleert, en hoe je de regelaar per apparaat bijstelt, lees je in Brouwapparaat kalibreren voor de juiste maischtemperatuur.

Je berekening bewaren of bespreken

Omdat er niets op de server wordt bewaard, laat je de calculator zelf een klein XML-bestand maken: het calculatorbestand. Dat is handig: na de vergisting laad je dat bestand weer in, en staan alle instellingen terug. Dit is dus niet het exportbestand van je brouwsoftware.

Het blok Stap 1, met genummerd: 1 de naam van het brouwsel, 2 de knop Berekening als forumbericht en 3 de knop XML opslaan.
Stap 1 staat onderaan de calculator.
  1. Geef je brouwsel een naam, bijvoorbeeld “Weizen mei”. Die naam wordt ook de naam van het bestand.
  2. Wil je je berekening vóór het brouwen op het forum bespreken? Klik op Berekening als forumbericht. Je krijgt een tekst om te kopiëren, en tegelijk slaat de calculator het calculatorbestand op. Plaats die tekst in het topic De Korrelgistcalculator.
  3. Alleen bewaren? Klik op XML opslaan. De calculator maakt dan het calculatorbestand. Het komt meestal in je map Downloads; bewaar het bij je brouwgegevens.
  4. Liever op papier? Met Afdrukken krijg je een brouwkaart van één A4, met lege regels voor je metingen.

Terug naar de keuze

Gebruik 2

2Je recept uit brouwsoftware controleren

Dit deel is alleen voor wie een brouwprogramma gebruikt. Zonder brouwsoftware sla je het over: alles wat hier wordt ingelezen, kun je bij Gebruik 1 ook zelf invullen.

Gebruik je Brewfather, Grainfather, BrouwVisie of een ander brouwprogramma? Dan hoef je niets over te tikken. Je leest je recept in, de calculator neemt de gegevens over en zet zijn uitkomsten naast die van je brouwprogramma. Zo zie je in één oogopslag of je hoeveelheid gist en je verwachte eind-SG kloppen.

Je recept exporteren

  1. Open je recept in je brouwprogramma en zoek naar Exporteren of Export. De plek verschilt per programma.
  2. Kies het formaat BeerXML. Uit Brewfather kun je ook BeerJSON of het eigen JSON-formaat gebruiken.
  3. Sla het bestand op je computer of telefoon op. Dit is het exportbestand. Het gaat bij het inlezen niet naar de server; het wordt alleen in je eigen browser gelezen.

Inlezen en aanvullen

Het overzicht na het inlezen van een recept. Genummerd: 1 de knop Recept inlezen, 2 een label zoals overgenomen of controleer, 3 het invulveld voor de naam, 4 de knoppen om te kiezen tussen de hoeveelheid gist uit je recept en het advies.
Na het inlezen zie je per gegeven wat de calculator heeft overgenomen.
  1. Klik bovenaan de calculator op Recept inlezen en kies het exportbestand van je brouwsoftware. Staan er meerdere recepten in, dan vraagt de calculator welk recept je bedoelt.
  2. Loop het overzicht van boven naar beneden door. Elk gegeven heeft een label:
    • overgenomen of gemeten: in orde.
    • controleer: overgenomen, maar kijk even of het klopt. Bijvoorbeeld de indeling van je mout. Het begin-SG en het wortvolume in het gistvat krijgen dit label altijd als ze uit het recept komen: je brouwsoftware geeft een planning, en juist deze twee bepalen hoeveel gist je nodig hebt. Ook Droog hoppen vraagt altijd om controle: veel recepten noemen het niet, terwijl het eind-SG er wel door zakt.
    • vul aan: stond niet in het bestand. Vul het zelf in.
    Velden in de calculator die je aandacht nodig hebben, krijgen een gele rand.
    Je hoeft die velden niet zelf op te zoeken. Tik op de knop Loop de … gegevens na die aandacht vragen, of op een oranje label. De calculator loopt de velden langs in de volgorde van het scherm, van boven naar beneden, en schuift alleen verder als het volgende veld nog niet in beeld staat. Onderaan het scherm verschijnt een balk. Controleer of verbeter het veld en zet het vinkje Gecontroleerd aan: de calculator gaat dan vanzelf naar het volgende gegeven. Met Overslaan ga je door zonder af te vinken, met Overzicht ga je terug naar het overzicht. Is alles nagelopen, dan kom je vanzelf terug bij het blok Is dit brouwsel al vergist?. Is je brouwsel al vergist, dan ga je daar met één tik door naar stap 2. Ga je door naar stap 2 terwijl er nog gegevens niet zijn nagelopen, dan vraagt de calculator eerst of je die al eerder hebt gecontroleerd. Je kiest dan tussen Nu nalopen en Ja, de gegevens kloppen, door naar stap 2.
  3. Controleer de naam. Stond er nog een naam van een vorig brouwsel, dan heeft de calculator die vervangen en meldt hij dat. Je kunt de naam hier meteen aanpassen.
  4. Staat er in je recept een hoeveelheid gist, dan rekent de calculator daarmee. Met de knoppen kies je tussen Reken met … g uit mijn recept en Reken met het advies van de calculator.
  5. Vul altijd zelf in of je het wort belucht. Dat staat in geen enkel exportbestand.

Is de gist niet herkend? Kies dan de juiste gist uit de suggesties in het overzicht, of zoek hem op bij De gist.

De vergelijking lezen

De tabel Je brouwsoftware en de calculator naast elkaar. Genummerd: 1 de tabel met hoeveelheid gist, verwacht eind-SG, schijnbare vergistingsgraad en alcohol, 2 de uitleg bij het verschil, 3 de knop Ja, door naar stap 2.
Onder het overzicht staan je brouwsoftware en de calculator naast elkaar.
  1. In de tabel staan per regel de uitkomst van je brouwprogramma en die van de calculator: de hoeveelheid gist, het verwachte eind-SG, de schijnbare vergistingsgraad en het alcoholgehalte. Staat er een vergistingsgraad voor de gist in je recept, dan zie je die ook.
  2. Onder de tabel legt de calculator in gewone woorden uit waar een verschil meestal vandaan komt. Pas je daarna nog iets aan in de calculator, dan verandert de tabel mee.
  3. Is het brouwsel al vergist? Klik dan op Ja, door naar stap 2 en ga verder bij Gebruik 3, route B. Ga je nog brouwen? Laat de calculator dan het calculatorbestand maken, zie Je berekening bewaren.

Wat zegt een verschil?

  • Een verschil van 1 of 2 SG-punten in het eind-SG is te verwaarlozen.
  • Verwacht de calculator een hoger eind-SG, dan komt dat meestal door een hoge maischtemperatuur, caramout of donkere mout. Brouwprogramma's rekenen vaak alleen met de vergistingsgraad van de gist; de calculator rekent ook met je maischschema en je stort.
  • Verwacht de calculator een lager eind-SG, dan kan dat komen door suiker in je stort of door een andere vergistingsgraad van de gist.
  • Adviseert de calculator meer gist dan je recept? Dan rekent je programma waarschijnlijk met een andere enthoeveelheid of een ander celaantal per gram. Iets meer gist is meestal veiliger dan te weinig.
  • Een verschil betekent niet dat een van beide fout is. Na het brouwen laat je meting zien wie er dichter bij zat, en precies die meting helpt de calculator verbeteren. Zie Gebruik 3.

Terug naar de keuze

Gebruik 3

3Je vergisting delen

Hier kan de calculator echt beter worden, en daar heb je zelf ook wat aan. Over hoe snel korrelgist in hobbywort vergist, is opvallend weinig bekend. Bij de meeste gisten in de calculator is de vergistingstijd daarom een schatting. Met jullie metingen kunnen we dat veranderen: met dertig tot vijftig goede metingen is de snelheid per gist voor het eerst echt te onderbouwen, gebaseerd op wat hobbybrouwers werkelijk meten. Elke nieuwe versie van de calculator laat zien welke metingen erin verwerkt zijn.

Wat moet ik meten?

WatWaaromHoe
Begin-SGHet startpunt van elke berekeningMeet het na het koelen, vlak voor het enten. Niet de schatting uit je recept.
Hoeveel gram gist je geënt hebtZonder dit getal is een vergistingscurve niet te gebruikenHet aantal gram, of het aantal verpakkingen maal de inhoud
Het verloop van de vergistingDaaruit volgen aanloopfase, hoofdgisting en tijd tot uitgegistEen grafiek van je iSpindel, RAPT Pill, Tilt of andere meter, of een paar handmetingen (dag, SG en temperatuur) die je in de calculator invult
Droog hoppenEnzymen uit de hop laten het eind-SG verder zakken (hop creep)Vul bij Maischen en stort in wanneer je droog hopt en hoeveel gram per liter. Meet het eind-SG na het droog hoppen.
Het temperatuurverloopGist werkt bij elke graad anders, en het bier wordt door de gist zelf vaak een paar graden warmer dan je insteltLaat in je grafiek ook de temperatuurlijn zien; de meeste elektronische meters registreren die. Vul de hoogste biertemperatuur in bij stap 2.
Eind-SGOm de voorspelling van het eind-SG te toetsenMet de hand: een gewone hydrometer, of een refractometer met omrekening voor de alcohol

Geen elektronische hydrometer, of een grafiek met gaten?

Ook dan is je meting welkom. Elk bericht telt mee, alleen niet altijd voor alles:

  • Met de hand gemeten begin- en eind-SG en het aantal grammen gist zijn genoeg om het eind-SG te toetsen. Voor dat deel weegt elke meting even zwaar, met of zonder hydrometer.
  • Na hoeveel dagen het bier uitgegist was, zegt iets over de vergistingstijd, ook zonder grafiek.
  • Een paar metingen tijdens de vergisting, bijvoorbeeld elke dag één, laten zien hoe snel de gist werkte. Drie tot vijf metingen tijdens de hoofdgisting zijn al genoeg. Je vult ze in een tabelletje in de calculator in.
  • Mist je meter een deel van de vergisting, bijvoorbeeld door verbindingsproblemen of een lege batterij, deel de grafiek dan toch en kies grafiek met gaten. Losse handmetingen in de gaten zijn mooi meegenomen.

Belangrijk is alleen dat je eerlijk aangeeft hoe je gemeten hebt. Ontbrekende gegevens maken een meting niet onbruikbaar; laat ze gewoon leeg.

Meet het eind-SG altijd met de hand

Een elektronische meter is prima om het verloop te volgen. Aan het einde van de vergisting kunnen schuim, gist en belletjes de uitkomst echter een paar punten laten afwijken. Lees het eind-SG daarom niet af van de grafiek, maar meet het zelf. De vergisting is afgerond als twee metingen met twee dagen ertussen gelijk zijn.

Er zijn drie manieren om je metingen in te voeren. Kies de manier die bij jou past; ze leveren hetzelfde forumbericht op.

Route A: met het calculatorbestand van stap 1

Het blok Stap 2, met genummerd: 1 XML van stap 1 inladen, B Of: brouwsel uit brouwsoftware inlezen, 2 meetinstrument, 3 gemeten aanloopfase, 4 gemeten eind-SG, 5 het vinkje vergisting afgerond, 6 de knop Forumbericht met metingen.
Stap 2 staat onderaan de calculator, onder stap 1.
  1. Klik bij stap 2 op XML van stap 1 inladen en kies het calculatorbestand dat je bij stap 1 hebt opgeslagen, dus niet het exportbestand van je brouwsoftware. Alle instellingen van het brouwen staan terug. Kijk daarna bovenaan of het begin-SG en de hoeveelheid gist kloppen met wat je werkelijk gemeten en geënt hebt, en pas ze zo nodig aan.
  2. Kies bij Hoe heb je het verloop van de vergisting gevolgd? wat bij jou past: een volledige grafiek, een grafiek met gaten, een meterbestand (CSV of Excel) dat je in de calculator inleest, handmetingen, of alleen begin- en eind-SG. Bij handmetingen en bij een grafiek met gaten verschijnt een tabelletje: vul per meting in na hoeveel dagen, het SG en eventueel de temperatuur. Kies daaronder bij Meetinstrument voor het verloop waarmee je gemeten hebt.
  3. Vul in wat je uit de grafiek kunt aflezen, of laat de calculator het uitrekenen uit je meterbestand of je handmetingen (zie Je curve laten doorrekenen): de aanloopfase in uren, de hoofdgisting in dagen of in uren (de twee velden rekenen elkaar om), na hoeveel dagen het bier uitgegist was, en de hoogste temperatuur die het bier tijdens de vergisting bereikte. Weet je iets niet, laat het dan leeg.
  4. Vul het eind-SG in dat je met de hand gemeten hebt, en kies waarmee: hydrometer of refractometer.
  5. Zet het vinkje De vergisting is afgerond en het eind-SG is met de hand gemeten.
  6. Klik op Forumbericht met metingen. Ontbreekt er nog iets, dan zegt de calculator wat, en na een seconde springt hij naar het eerste veld dat je nog moet invullen. Is alles compleet, klik dan op Kopiëren en naar het metingentopic: de tekst staat op je klembord en het topic opent in een nieuw tabblad. Klik daar op Reageer en plak de tekst.

Plaats de tekst in het topic Metingen Korrelgistcalculator. Zet je grafiek erbij als je die hebt, het liefst met de temperatuurlijn erin. Handmetingen staan al in de tekst. Eén bericht per brouwsel.

Controle van het wort

Voordat de calculator het forumbericht maakt, kijkt hij nog naar het wort. Het eind-SG hangt sterk af van het maischschema en de stort. Klopt daar iets niet, dan vergelijken we je meting met een verkeerde voorspelling.

Ook de tijden worden gecontroleerd. De aanloopfase is de tijd van het enten tot het SG begint te dalen, de hoofdgisting de tijd tot ongeveer 80 % van de daling en uitgegist het moment dat het SG niet meer daalt. Die drie volgen altijd na elkaar. Is de hoofdgisting bijvoorbeeld langer dan de tijd tot uitgegist, dan maakt de calculator nog geen bericht en wijst hij het veld aan. Vul bij de hoofdgisting dus niet de tijd tot bottelen in.

Een gesplitst brouwsel

Verdeel je één wort over meerdere gistvaten, bijvoorbeeld om twee gisten of verschillende enthoeveelheden te vergelijken, zet dan bij stap 1 het vinkje Dit is een deel van een gesplitst brouwsel en geef het hele brouwsel een naam. Gebruik voor elk deel dezelfde naam.

  1. Vul het eerste deel in zoals altijd en maak het forumbericht.
  2. Klik bij stap 2 op Volgende deel van dit wort invullen. Het begin-SG, het maischschema en de stort blijven staan. De metingen en de naam van het deel worden leeggemaakt, en de gist, de hoeveelheid gist, het volume en de temperatuur krijgen een gele rand.
  3. Vul die gegevens en de metingen van dit deel in en maak het volgende bericht.

In elk bericht staat bij welk gesplitst brouwsel het deel hoort. Zo zijn de delen later naast elkaar te leggen: hetzelfde wort, met alleen de gist, de enthoeveelheid of de temperatuur als verschil.

Je curve laten doorrekenen

De calculator kan je vergistingscurve zelf doorrekenen: hij legt er een S-curve door en haalt daaruit de aanloopfase, de hoofdgisting en wanneer het bier uitgegist was. Dat scheelt aflezen, en de uitkomst staat meteen naast wat het model verwachtte.

Het blok Je vergistingscurve doorrekenen, met genummerd: 1 de knop Meterbestand inlezen, 2 de grafiek met de metingen en de berekende curve, 3 de tabel met de uitkomst naast de verwachting van het model, en 4 de knop Neem over in de velden hieronder.
Een meterbestand van een iSpindel, doorgerekend. De grijze strook is de aanloopfase.
  1. Exporteer de metingen van je elektronische meter als CSV- of Excel-bestand, bijvoorbeeld de spreadsheet die je in het RAPT-portaal bij je Pill downloadt, of een export uit de app van je Tilt, de iSpindel-software of Brewfather. Kies bij stap 2 Met een elektronische meter, meterbestand (CSV of Excel) en klik op Meterbestand inlezen (CSV of Excel). Het bestand blijft op je eigen computer. Houd je je metingen zelf bij in een spreadsheet, sla die dan op als CSV met een kolom Uren na enten (of Dagen, of een datum en tijd) en een kolom SG.
  2. De grafiek laat je metingen zien, met de berekende curve erdoorheen. Klopt de curve niet met de punten, bijvoorbeeld omdat de meter pas later in het wort ging, gebruik de uitkomst dan niet. Zit er aan het begin een gat zonder metingen, bijvoorbeeld omdat de meter even geen verbinding had, dan meldt de calculator dat de aanloopfase minder zeker is.
  3. De tabel zet de uitkomst naast wat het model verwachtte: de aanloopfase, de hoofdgisting tot 80 % van de daling en uitgegist tot 98 % van de daling.
  4. Klik op Neem over in de velden hieronder. De calculator vult de aanloopfase, de hoofdgisting en uitgegist na in, en de hoogste biertemperatuur als je meter die meet. Je kunt ze daarna nog aanpassen.

Heb je met de hand gemeten, dan rekent de calculator de curve vanzelf door zodra er minstens twee metingen in het tabelletje staan van terwijl het SG nog daalde. Het begin-SG en het met de hand gemeten eind-SG zijn dan het begin- en eindpunt. Liggen je metingen alleen aan het begin of al aan het eind van de vergisting, dan rekent de calculator geen curve uit: daar zou een willekeurige S-curve uitkomen. De tijden die je zelf invult, gaan dan gewoon mee in het bericht. In het forumbericht komen de uitkomst en de getallen van de curve vanzelf mee, en bij een meterbestand ook een uitgedunde reeks metingen. Tijd nul is bij een meterbestand de eerste regel in het bestand: zet de meter dus direct na het enten in het wort.

Route B: rechtstreeks uit je brouwsoftware

Heb je niet vooraf gerekend, of wil je oudere brouwsels delen? Dan kan het zonder calculatorbestand. Je gebruikt in plaats daarvan het exportbestand van je brouwsoftware: ook een XML-bestand, maar dan gemaakt door je brouwprogramma.

  1. Maak in je brouwprogramma een exportbestand van het brouwsel, zoals beschreven bij Je recept exporteren. Gebruik bij voorkeur het brouwsel of de batch met je metingen, niet alleen het recept.
  2. Klik bij stap 2 op Of: brouwsel uit brouwsoftware inlezen (in de afbeelding bij route A de knop B) en kies het bestand. Of lees het bovenaan in en klik daarna in het overzicht op Ja, door naar stap 2.
  3. Bovenaan stap 2 verschijnt een melding met wat je moet controleren. Doe dat eerst: kijk vooral of het begin-SG het gemeten begin-SG is en niet de schatting van je programma, en of de hoeveelheid gist klopt. Vul bij Belucht je het wort? in wat je gedaan hebt.
  4. Ga daarna verder met de stappen 2 tot en met 6 van route A, en plaats je bericht zoals daar beschreven.

Route C: alles met de hand

Geen calculatorbestand en geen brouwsoftware? Ook dan is je meting welkom.

  1. Vul bovenaan de gegevens van je brouwsel in zoals bij Gebruik 1: volume, het gemeten begin-SG, vergistingstemperatuur, beluchting en gist.
  2. Vul bij Of zelf: gram gist die je ent in hoeveel gram je werkelijk geënt hebt.
  3. Wil je ook het eind-SG laten vergelijken, vul dan je maischschema en stort in.
  4. Ga daarna verder met de stappen 2 tot en met 6 van route A, en plaats je bericht zoals daar beschreven.

Wil je meerdere brouwsels na elkaar delen? Dat kan zonder de pagina te herladen. Bij elk nieuw brouwsel vervangt de calculator de naam en wist hij de metingen van het vorige, zodat er niets door elkaar loopt.

Terug naar de keuze

Gebruik 4

4Een gist kiezen

Weet je nog niet welke gist je gaat gebruiken? Dan helpt de calculator je kiezen. Je zoekt op wat je wilt brouwen of proeven, leest per gist de eigenschappen af, en ziet meteen wat die gist met jouw brouwsel doet: hoeveel gram je nodig hebt, waar het eind-SG uitkomt en hoe lang de vergisting ongeveer duurt. Vul daarom eerst je brouwsel in zoals bij Uitrekenen hoeveel gist je nodig hebt. Dan vergelijk je de gisten in jouw situatie, en niet in een standaardwort.

Zoeken op bierstijl, smaak of eigenschap

Het blok De gist na zoeken op saison diastaticus, met genummerd: 1 het zoekveld, 2 de zes gevonden gisten als knoppen met SafAle BE-134 gemarkeerd, 3 de omschrijving van de gist en 4 de labels met eigenschappen, waaronder POF+ fenolisch en STA1 diastaticus.
Zoeken op saison diastaticus geeft zes gisten. SafAle BE-134 is gekozen; het kaartje laat zien wat deze gist doet.
  1. Typ in het zoekveld bij De gist wat je zoekt: een bierstijl, een smaak of een eigenschap. Combineer woorden om de lijst korter te maken: saison geeft negen gisten, saison peper of saison diastaticus nog zes. Ook wat op de labels staat, zoals diastaticus of POF, kun je zoeken.
  2. Onder het zoekveld staan de gevonden gisten als knoppen. De gemarkeerde knop is de gist waarmee de calculator nu rekent. Klik op een andere knop om te wisselen.
  3. Lees in het kaartje de smaak, de bierstijlen waarvoor de fabrikant de gist geschikt noemt, en de bijzonderheden, zoals de mate van biotransformatie.
  4. De labels eronder geven de kerngegevens: het type gist, het temperatuurbereik, de optimale temperatuur, de alcoholtolerantie, de vergistingsgraad met zijn bandbreedte en de uitvlokking. Gekleurde labels wijzen op iets bijzonders: POF+ fenolisch (kruidnagel), STA1 diastaticus, of een snelle of trage vergister.
Je zoektTyp bijvoorbeeld
Een bierstijlsaison, weizen, neipa, kölsch, stout, pseudo (voor pseudo-pils met bovengist)
Een smaakbanaan, kruidnagel, peper, tropisch, citrus, neutraal
Meer hoparomabiotransformatie, thiolen, terpenen
Een soort gistbovengist, ondergist, kveik, bottelgist
Een eigenschappof, diastaticus, snelle vergister, flocculatie hoog
Een merk of codefermentis, lallemand, us05, 34/70, verdant

Hoofdletters, accenten en streepjes maken niet uit. Elk woord dat je typt, moet bij de gist voorkomen; vind je niets, haal dan een woord weg. Wil je weer alle gisten zien, maak dan het zoekveld leeg.

Gisten vergelijken

Wat doet je maischschema met de keuze?

Het eind-SG hangt niet alleen van de gist af, maar ook van je maischschema. Met de calculator zie je vooraf wat een andere maischtemperatuur met je bier doet, en dat verschilt per gist.

Het blok Maischen en stort, met genummerd: 1 de temperatuur van rust 1, hier 72 graden, en 2 de tijd van rust 1, 60 minuten.
Rust 1 op 72 °C in plaats van de standaard 65 °C.
  1. Zet bij Maischen en stort de temperatuur van rust 1 op de waarde die je overweegt.
  2. Pas zo nodig de tijd aan. Maisch je in twee stappen, vul dan ook rust 2 in.
Het blok Eind-SG met SafAle BE-134 na een rust op 72 graden, met genummerd: 1 het verwachte eind-SG van 1,008 en 2 de verschuiving door het maischschema van 3 SG-punten.
Met BE-134 schuift het eind-SG bij een rust op 72 °C maar 3 SG-punten op.
  1. Lees bij Eind-SG het verwachte eind-SG af.
  2. Bij Door maischschema staat hoeveel SG-punten het maischschema het eind-SG verschuift ten opzichte van de opgave van de fabrikant.
GistRust op 65 °CRust op 72 °C
SafAle US-051,0091,017
SafAle BE-134 (diastaticus)1,0051,008
SafAle WB-06 (STA1 zonder promotor)1,0071,015

Verwacht eind-SG in de voorbeeldberekening bij een rust van 60 minuten. Bij een gewone gist zoals US-05 levert een hogere maischtemperatuur een duidelijk voller bier op. Een diastatische gist zoals BE-134 breekt de dextrines die daarbij ontstaan grotendeels zelf af, en het eind-SG schuift veel minder op. SafAle WB-06 heeft wel het STA1-gen, maar mist het stuk promotor dat het gen aanzet. De calculator rekent die gist daarom als gewone gist.

De waarschuwing bij een diastatische gist: STA1-gist, breekt ook dextrines af en kan na het bottelen doorvergisten.
Bij een diastatische gist waarschuwt de calculator voor doorvergisten na het bottelen.

Kies je een diastatische gist, lees dan de waarschuwing onder de uitkomst. Zo'n gist kan na het bottelen doorvergisten: het eind-SG zakt dan verder, en de koolzuurdruk in fles of vat valt hoger uit dan je berekend hebt. Waarom het bij de ene STA1-gist wel speelt en bij de andere niet, lees je in Achtergronden en aannames.

Tips bij het kiezen

  • Kijk naar het temperatuurbereik. Een gist die op 20 °C op zijn best is, past niet bij een koude kelder van 14 °C.
  • Brouw je een zwaar bier, kijk dan naar de alcoholtolerantie. Komt het verwachte alcoholgehalte er dichtbij, dan geeft de calculator een advies bij de enthoeveelheid.
  • Bij expressieve gisten, zoals weizen-, saison- en Belgische gisten, stuur je met de enthoeveelheid ook de smaak. Zie De enthoeveelheid.
  • Wil je een diastatische gist gebruiken, houd dan gistvat, slangen en bottelmateriaal gescheiden van je andere brouwsels, of reinig ze extra grondig.
  • De gegevens komen uit het overzicht korrelgisten op Hobbybrouwen.nl. Daar staat bij veel gisten ook een link naar de leverancier.

De calculator als app op je telefoon

Je kunt de calculator als app op het beginscherm van je telefoon of tablet zetten. Je hoeft daarvoor niets te downloaden uit een appwinkel. Na het installeren:

Android (Chrome, Edge of Samsung Internet)

  1. Open de calculator in je browser.
  2. Direct onder de titel van de calculator staat het blok Zet de calculator als app op je telefoon.
  3. Staat daarin de knop Installeer als app, tik er dan op en bevestig met Installeren.
  4. Geen knop? Dat komt vaak voor: de browser biedt hem niet altijd aan, bijvoorbeeld bij een eerste bezoek of in Samsung Internet en Firefox. Tik dan rechtsboven in je browser op het menu ⋮ en kies App installeren of Toevoegen aan startscherm. Het resultaat is hetzelfde.

iPhone en iPad

Apple staat op websites geen installeerknop toe. Je zet de calculator daarom zelf op je beginscherm. Dat kan ook met de nieuwste iOS-versie, maar sinds iOS 26 zit de optie een stap dieper weggestopt. Dezelfde stappen staan in de calculator, direct onder de titel: tik daar op Zo zet je hem op het beginscherm van je iPhone of iPad.

  1. Open de calculator in Safari. Kwam je via een link in WhatsApp, Facebook of je mail, dan zit je in de ingebouwde browser van die app en ontbreekt de optie. Tik dan eerst op Open in Safari, of kopieer het adres naar Safari.
  2. Tik op de drie puntjes ••• naast de adresbalk en daarna op Deel. Heb je een oudere iOS-versie, dan zie je meteen de deelknop : een vierkantje met een pijl omhoog. Tik daarop.
  3. Scrol in het menu omlaag en tik op Zet op beginscherm. Deze optie staat vaak niet in beeld; het menu omlaag scrollen is de stap die het vaakst gemist wordt.
  4. Er verschijnt een venster met het icoon en de naam Gistcalculator. Laat de schakelaar Open als webapp aan staan. Pas de naam aan als je wilt.
  5. Tik op Voeg toe. Het icoon staat nu op je beginscherm, tussen je andere apps.

Zet je bij stap 4 de schakelaar uit, dan krijg je een bladwijzer met hetzelfde icoon. Die opent de calculator in Safari, met adresbalk, en werkt alleen met internet. Dat kan ook, maar als webapp werkt de calculator ook zonder verbinding.

Gebruik je op je iPhone Chrome, Edge of Firefox? Daar vind je de deelknop rechts in de adresbalk, met dezelfde keuze Zet op beginscherm. Lukt het niet, open de calculator dan in Safari.

Op je computer

In Chrome en Edge kun je de calculator ook als app op je computer zetten: klik op het installeericoon rechts in de adresbalk, of kies in het menu App installeren. Nodig is het niet; een bladwijzer werkt net zo goed.

De app weer verwijderen

Dat gaat als bij elke andere app: houd het icoon ingedrukt en kies verwijderen. Je berekeningen gaan daarbij niet verloren, want die bewaar je zelf als calculatorbestand.

Terug naar de keuze

Veelgestelde misverstanden

Klik op een vraag om het antwoord te lezen.

Het begin-SG uit mijn recept is toch goed genoeg?

Nee. Het begin-SG in een recept is de schatting van je brouwprogramma. In de praktijk wijkt het begin-SG dat je haalt daar vaak een paar punten van af. Voor de hoeveelheid gist maakt dat weinig uit, maar voor het eind-SG en voor een gedeelde meting wel. Vul na het brouwen het gemeten begin-SG in.

Heb ik brouwsoftware nodig?

Nee. De calculator is een zelfstandige rekentool en zo is hij ook ontwikkeld. Alles wat hij nodig heeft, kun je zelf invullen, ook je metingen na de vergisting. Inlezen uit Brewfather, Grainfather, BrouwVisie of een ander programma is alleen een gemak voor wie die al gebruikt.

Moet ik de app op mijn telefoon bijwerken?

Nee. Zodra je online bent, haalt de app vanzelf de nieuwste versie op. Zonder internet werkt hij met de versie die hij het laatst heeft opgehaald. Zie De calculator als app op je telefoon.

Welke versie van de calculator gebruik ik, en wat betekent het nummer?

Het versienummer staat onderaan de calculator, nu versie 1.2.0. Het bestaat uit drie cijfers. Het eerste cijfer gaat omhoog als het rekenmodel verandert: dezelfde invoer geeft dan een ander getal. Het tweede cijfer gaat omhoog als er iets nieuws bij komt, het derde bij verbeteringen in de bediening en de teksten. Het nummer staat ook in je forumbericht en in het XML-bestand, zodat later te zien is met welke versie je hebt gerekend. Wat er per versie veranderd is, lees je bij Wijzigingen.

Welk XML-bestand lees ik waar in?

Het exportbestand van je brouwsoftware lees je in met Recept inlezen bovenaan, of bij stap 2 met Of: brouwsel uit brouwsoftware inlezen. Het calculatorbestand, dat de calculator zelf bij stap 1 heeft gemaakt, lees je in bij stap 2 met XML van stap 1 inladen. Zie Twee soorten XML-bestanden.

Moet ik het volume in de ketel invullen?

Nee, het volume in het gistvat: wat je werkelijk ent. Na het koken en overhevelen is dat meestal minder dan in de ketel.

Mijn iSpindel of Tilt geeft het eind-SG toch al?

De grafiek is precies wat we nodig hebben voor het verloop, maar het eindgetal van een elektronische meter wijkt vaak een paar punten af. Meet het eind-SG daarom met een gewone hydrometer, of met een refractometer na omrekening voor de alcohol.

Moet ik het wort beluchten?

Nodig is het niet, en de calculator gaat standaard uit van onbelucht wort. Een beperkte beluchting kan wel geen kwaad: met wat zuurstof herstelt de gist zijn celmembranen, die bij het drogen beschadigd raken, en komt hij vlotter op gang. Laten kletteren bij het overgieten is daarvoor genoeg. Bij zwaar wort helpt het het meest. Vul in wat je werkelijk doet; de calculator rekent ermee.

Moet ik de gist rehydrateren?

Volgens de producenten is dat niet nodig: je mag de korrelgist rechtstreeks op het wort strooien. Alleen bij bottelgist is rehydrateren verstandig. De calculator rekent niet anders als je wel rehydrateert.

De calculator geeft meer gist dan ik gewend ben. Klopt dat?

De calculator rekent met het aantal levende cellen per milliliter per graad Plato, gecorrigeerd voor de temperatuur. Vergist je koud, bijvoorbeeld met een ondergist, dan is er duidelijk meer gist nodig. Ent je zelf een andere hoeveelheid, vul die dan in bij Of zelf: gram gist die je ent. Dan kloppen de vergistingstijd en de aandachtspunten met wat je werkelijk doet.

Mijn brouwprogramma en de calculator geven een ander eind-SG. Wat klopt er?

Ze rekenen anders, dus een verschil is normaal. Lees bij De vergelijking lezen waar het meestal door komt. Uiteindelijk beslist de meting, en die meting is welkom in het metingentopic.

Bij stap 1 staat nog de naam van mijn vorige brouwsel.

Lees je een nieuw recept in, dan vervangt de calculator de oude naam en meldt hij dat. Typ je zelf een nieuw brouwsel in zonder recept, pas de naam dan zelf aan voordat je opslaat. Die naam wordt ook de naam van het calculatorbestand.

Ik heb mijn calculatorbestand van stap 1 niet meer.

Geen probleem. Volg route B en lees het exportbestand van je brouwsoftware in, of vul de gegevens opnieuw in en ga verder bij stap 2.

Worden mijn recept en mijn gegevens ergens bewaard?

Nee. Alles gebeurt in je eigen browser. Er gaat niets naar de server. Daarom bewaar je je berekening zelf, als calculatorbestand.

Kan ik de calculator gebruiken voor vloeibare gist of een giststarter?

Daar is hij niet voor gemaakt. Bij vloeibare gist en geoogste gist loopt het aantal levende cellen zo sterk uiteen dat een berekening meer zekerheid zou suggereren dan er is.

Mijn brouwprogramma wordt niet goed ingelezen.

De calculator is getest met Brewfather, Grainfather en BrouwVisie. Gebruik je BrouwHulp of een ander programma en gaat het mis? Plaats je exportbestand in het topic De Korrelgistcalculator, dan wordt de calculator erop aangepast.

De vergistingstijd klopt niet met mijn bier.

Dat kan goed: de vergistingstijd is het minst zekere deel van de calculator, juist omdat er zo weinig metingen zijn. Deel je vergisting via Gebruik 3, dan help je dat verbeteren.

Terug naar de keuze