Forum Hobbybrouwen.nl

Recepten => Discussie over recepten => Topic gestart door: Henk oet Paiz op 17-02-2003 21:13 u

Titel: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 17-02-2003 21:13 u
Geachte brouwers,

Afgelopen weekend een perfect bier gedronken, nl. Hapkin  :beersmiley:. In de gids van Derek Walsh vind je dit bier in groep C en is aangeduid als "Sterke Blonde", dezelfde categorie als duvel. Ik ben bezig om de gist op te kweken en dat dreigt te gaan lukken  :gistsmile:. Komend weekend wil ik een blond bier brouwen en ik speel met de gedachte om een deel met deze gist te enten. Heeft iemand hier ervaring mee? Weet iemand of er bij deze brouwerij dezelfde gist voor de hoofd- en de nagisting wordt gebruikt.

Groeten,

Henk  :proost2:
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Johannes op 17-02-2003 21:58 u
Hallo Henk,

Ik kan je helaas niet helpen aan zinvolle informatie over dit bier echter, ik deel je enthousiasme; een geweldig bier!

Ik ben zelf val plan om een soortgelijk bier (duveltype) te brouwen binnenkort, kun je iets meer over het recept vertellen wat je in gedachten hebt?

 :lekkerbier:

Johannes
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Herman op 17-02-2003 22:38 u
Hoi Henk,

Hapkin is zeker een mooi bier. Categorie Duvel inderdaad, maar zeker geen Duvel kloon. Bob Magerman omschrijft het heel mooi door te spreken over een Saison-achtige kruidigheid (Koriander?) en bitter-hoppig als een XX-bitter. Hapkin zelf zegt Saaz hop te gebruiken. Verder naar vepluidt Hallertau Hersburcker als bitterhop, totaal vier hop toevoegingen. IBU 30. Bier gebrouwen uit pilsmout en suiker, begin SG 1072. Alc. 8.5 vol%. Zie ook http://beerpassion.com/pdf/hapkin.pdf.

Ik zou zeggen, vergist er gewoon een deel mee en deel ons je resultaten mee. Experimenteren is leuk tenslotte  :weetbeter:

Herman
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 17-02-2003 23:07 u
Hoi Johannes en Herman,

Ik ben niet van plan om een kopie van dit bier te brouwen, misschien later. Voor mij is nu een biertje met minder alcohol aan de beurt, zodat ik wat kan afwisselen in het consumeren ;D. Dus waarschijnlijk heb je meer aan het recept dat Herman hier heeft doorgegeven. Ik wil het later zeker ook eens proberen.

Ik heb begrepen dat de meeste brouwerijen voor hun lichtere bieren dezelfde gist gebruiken als voor de zwaardere bieren. Dus ik probeer het deze keer met een opgekweekte Westmalle en Hapkin dus.

Het recept is (voor 20 liter):
4 kg pilsmout 3 EBC,
0,75 kg. Munichmout 20 EBC,
Als ik dit invoer in Promash, kom ik uit op een begin SG van 1054.
Ik weet nog niet goed hoe ik hier de hoeveelheden maisch en spoel water moet invoeren :shelp:. (Voor mijn vorige brouwels hanteerde ik een storting van 5 kg mout en 16, resp. 10 liter water, hetgeen resulteerde in 15 liter bier.)

Maischschema: 52 gr: 15 min, 60 gr: 30 min, 70 gr: 40 min, afmaischen op 78 graden.

Hop: NB 7,5% 25 gram, Saaz 4,3% 15 gram, 15 min.

Eventueel commentaar is welkom, graag zelfs :lessmile:.

Groeten,

Henk  :proost2:
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Pallieter op 18-02-2003 00:13 u
Hallo Henk,

Ik zal je moeten teleurstellen,Hapkin is namelijk hergist met een afvulgist (Safbrew T-58 ) en daar ben ik 100% zeker van .
Een drietal jaar geleden heb ik voor de eerste maal deze gist gerecupereerd uit het flesje (uitgeplaat en een reincultuur aangemaakt)
De vergistingseigenschappen waren zeer positief (80% schijnbare vergistingsgraad en soms meer), maar steeds was er vrij veel isoamylacetaat aanwezig (banaan,rijpe peer) wat in de Hapkin zeker niet in deze mate overkomt.
Ga maar is kijken op de site van DCL safbrew.
                                             Vriendelijke groeten,
                                                      Jan
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 19-02-2003 22:01 u
Inderdaad Jan,

Op deze site staat ook dat het een gist is die veel gebruikt wordt voor de nagisting in verband met de goede eigenschappen daarvoor. Ik heb ook nog een starter van La Chouffe staan, dan die maar eens proberen, lijkt me ook niet zo raar met dit recept  ::), of wel?

Met betrekking tot het maischschema, de vorige keer heb ik de stap op 52 gr. overgeslagen en heb ingemaischt op 60 gr. Dit is goed bevallen en volgens mij komt dit het rendement ten goede (2 liter meer wort en toch hetzelfde SG met dezelfde storting). Is dat voor dit recept ook bruikbaar ????

Groeten,

Henk  :proost2:

P.S. Hoe vinden jullie het dorpswapen van Peize? Is dit geen fantastisch dorp?  ;D
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Herman op 19-02-2003 22:10 u
Hoi Henk,

Discussie over recepten hoort elders thuis, anders grijpt Jacques in. Maar 60-70 kan hier ook prima! Kijk ook eens naar de oude Sjoef thread.

Wat betreft het dorpswapen, prachtig natuurlijk. Kweek je zelf ook al hop? Wat gaat er boven echte Peizer hop(bel) ;) Zo niet, vraag de volgende clubavond maar eens na!  :idea:

Herman
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 19-02-2003 23:06 u
Oeps, je hebt gelijk Herman, deze discussie hoort eigenlijk elders thuis  :neenee:.

Maar ja, ik ben nog maar een beginner, dus Jacques zal me dit wel vergeven  ;D. Maar stoppen dus deze thread.

Groeten,

Henk  :proost2:
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Johannes op 19-02-2003 23:32 u
Of... verplaatsen zodat we allen het verloop kunnen volgen?

 :degroeten:

Johannes
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Jacques op 20-02-2003 21:04 u
Hoi Jojannes,

U vraagt en wij draaien...

 :degroeten: Jacques
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 20-02-2003 23:07 u
Ok, dan gaan we door  ;D!

Het wordt dus een blond bier, waarvan een gedeelte met een La Chouffe gist (5 liter) en een deel met Westmalle Gist (20 liter). Beide starters zij goed aktief. De Westmalle is wat verder dan de Chouffe, maar dat komt wel goed.
Ik heb besloten om weer in te maischen bij 60 gr. De Hapkin gist ligt inmiddels in de gootsteen, hij kwam overigens wel prima op gang  :weetniet:.
Ik heb het recept voor het eerst ingevoerd in Promash, dus kijken of het een beetje uitkomt  :bijdrage_forum:.
Morgen ga ik brouwen en zal daarna weer kort verslag doen.

Groeten,

Henk  :proost2:
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 22-02-2003 09:50 u
Gisteren dus gebrouwen. Het recept aangepast aan 25 liter:
5,5 kg Pilsmout 3 EBC en 1,2 kg Munichmout 20 EBC. 23,5 liter maischwater (3,5 l/kg) en 15 liter spoelwater. Dit laatste is iets meer dan het recept aangaf, maar gezien mijn eerdere ervaringen met teveel verlies tijdens het koken heb ik 1,5 liter spoelwater extra gebruikt (achteraf was dit niet echt nodig).

Maischschema: 30 min op 60 gr, 40 min op 70 gr en afmaischen bij 78 graden.

Promash gaf aan een SG van 1056 na koken, uitgaande van een rendement van 75%. Ik had na het spoelen 31,5 liter wort van SG 1060, volgens mij komt dit uit op een rendement van boven de 90%  :duimop:. Na het koken geheveld met een kaasdoek om de hevelfilter, prima bevallen. Ik hield ongeveer 28 liter over van SG 1067. Dit heb ik verdeeld in een portie van ruim 5 en een portie van ruim 20 liter. De rest in de diepvries en een klein deel met veel gist weggezet om al vooraf het haalbaar eind SG te bepalen.

Beide giststarters waren nog aktief (en stonken niet meer, zie elders op dit forum) en heb ik toegevoegd om ongeveer 21 uur. Nu (volgende morgen 9.45 uur) staan beide volop te gisten. Aardig is dat het kleine vat sneller en met kleinere hoeveelheden gas vrij geeft dan het grotere. Dit heeft naar mijn idee inderdaad te maken met de ruimte die boven het wort aanwezig is om het gas te bufferen (ook hierover is al eens een discussie gevoerd). De temp van beide vaten is 21 gr. dus het ziet er allemaal prima uit  ;).

Wordt vervolgd  ;D.

Groeten,

Henk  :proost2:

Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 24-02-2003 00:18 u
Zondagavond, 24.00 uur. Beide vaten staan nog mooi te gisten. Regelmatige stromen belletjes onderbreken de stilte in de kamer  ;D. De temperatuur blijft veel lager dan bij de tot nu toe gebruikte korrelgist. Het is trouwens opvallend dat de Chouffe gist lager in temperatuur blijft (21 gr) dan de Westmalle (24 gr).

Zojuist heb ik het SG van het proefje gemeten dat ik had weggezet om het mogelijk eind SG te bepalen: 1014! Dit is veel lager dan dat ik ooit met korrelgist heb gehaald  :duimop:.

Het lijkt allemaal goed, dus nu maar afwachten  :elifant:

Groeten,

Henk  :proost2:
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 28-02-2003 12:18 u
Vrijdag, 12.00 uur. Beide brouwsels inmiddels overgeheveld in de lagerflessen. De Chouffe is blijven hangen op SG 1020, naar mijn idee veel te hoog. Er is ook nagenoeg geen aktiviteit meer van de gist. Wat ik mij afvraag is of het niet verstandig is om bij het bottelen alleen een verse gist toe te voegen en geen suiker, want uit de proef weet ik dat een veel lager eind SG haalbaar moet zijn, gaarne advies:lessmile:!

De Westmalle daarentegen is veel verder doorgegist. Toen ik gistermorgen het SG mat en 1013 aflas, heb ik ook dit brouwsel gelagerd. Echter deze gist is nog super aktief, zodat schuim en gist uit het waterslot naar buiten komt en een enorme kliederboel geeft  :huilen:. Op dit moment is het wat rustiger, maar ik verwacht dat ik hier toch wel onder de 1010 uit ga komen.

Groeten,

Henk  :proost2:
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: JWVG op 28-02-2003 14:13 u
Ha die Henk,

Ik zou die chouffe nog niet bottelen, linke soep! Wie weet wordt de gist wel weer actief, en je weet dat het nog zeker 10 punten kan dalen, dan heb je bommen. Heb je al geprobeerd om het een paar graden warmer te zetten (de chouffe gist kan hoge temperaturen aan), en een paar keer flink te schudden? Als ook dat niet helpt, zou ik denk ik wat van die andere gist toevoegen voor het laatste stukje.

succes, JW.
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 09-03-2003 23:17 u
Inmiddels heb ik de Chouffe warmer gezet, een korrelgist toegevoegd en vanavond opnieuw gemeten. Resultaat: nog steeds SG 1018. Het bier is ook totaal niet meer aktief. Ook de Westmalle vanavond gemeten, resultaat SG 1014. Dit houdt in dat er in de Chouffe nog ongeveer 10 gram vergistbare suiker per liter bier aanwezig is.

Mijn vraag is nu of het mogelijk is dat bepaalde gisten gewoon niet verder gaan en dat dat de reden is dat de Westmalle wel doorgaat tot 1014 en de Chouffe niet  ???. Ik denk namelijk dat als ik ook dit brouwsel met een korrelgist had vergist, het SG nog veel hoger was geeindigd. Ook verwacht ik dat als ik de Chouffe ga bottelen zonder het toevoegen van extra suiker, er geen hergisting op de fles zal plaatsvinden.

Graag jullie adviezen:lessmile:.

Groeten,

Henk  :proost2:
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Herman op 10-03-2003 00:31 u
Hoi Henk,

Ja, het kan voorkomen dat gisten verder doorgaan dan andere. Mijn laatste keer met Choufffe gist (Sjoef thread) leverde 78% schijnbare vergistingsgraad op. Dat zou in jouwgeval een vergisting van 78% * 60 = 47 punten, dus een eind sg van 1.013 opleveren. Helaas zijn opgekweekte gisten niet altijd even goed in conditie..... M.a.w. als jouw bier niet meer in SG is gedaald, kun je best gaan bottelen. Evt met wat minder suiker, ca 6g/liter om safe te spelen.
Het gegevendat de korrelgist niet help, verbaast me niet. Deze staan toch niet bekend om hun hoge vergistingsgraden. Ik bottel overigens altijd met suiker, heb je soms Duitse boeken gelezen?  ;D

Herman
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 10-03-2003 12:23 u
Hoi Herman,

Nee, Duitse boeken lees ik bijna nooit, dit was een advies van een collega op dit forum ;) en dat heb ik uiteraard opgevolgd. Daardoor is het SG nog gezakt van 1020 tot 1018.

Mijn begin SG was 1067, dat houdt in dat bij een eind SG van 1018 ik een schijnbare vergistingsgraad heb van 73%. Dat het waarschijnlijk niet zo'n verse gist was zou wel kunnen. Dus ga ik komend weekend maar bottelen met een klein beetje suiker en dan maar hopen dat ze niet exploderen ;D, zal wel meevallen.

Groeten,

Henk  :proost2:
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Herman op 10-03-2003 12:51 u
CiteerNee, Duitse boeken lees ik bijna nooit, dit was een advies van een collega op dit forum ;) en dat heb ik uiteraard opgevolgd. Daardoor is het SG nog gezakt van 1020 tot 1018.
Hoi Henk,

Het advies van gist toevoegen was wel goed ik doelde alleen op bottelen zonder suiker. Duitse brouwers willen dit nog wel doen, omdat ze geheel volgens het Reinheitsgebot willen werken. Ze bottelen dan terwijl het bier nog niet is uitgegist, of ze voegen onvergist wort toe.

Overigens is jouw bier nog erg jong. Best mogelijk dat het nog wel een puntje (of meer) zakt. Als het bier een maandje staat en niet meer is gezakt, weet je het in elk geval zeker.

Herman
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 25-03-2003 22:34 u
Vorige week zondag (16 mrt) heb ik de Westmalle gebotteld. Hij was nog gezakt naar 1012. Op 20 liter bier heb ik 150 gram suiker toegevoegd, wat ik opgelost en gekookt heb met een beetje melkzuur. Het bier was volledig helder en ik heb de suikeroplossing in z'n geheel toegevoegd.

Zo langzamerhand heeft zich een depot gevormd op de bodem van de flesjes. Dit kan ik goed zien als ik de flessen tegen het licht houd en dan schud. Het bier wordt dan snel troebel. Na ongeveer 1 week heb ik 1 flesje open gemaakt en gedronken. De smaak was (nog) niet om over naar huis te schrijven, het was eigenlijk wel een beetje vies  :(. Ook had het bier nog totaal geen schuim. Hij staat nog steeds warm (20-22 gr. C). Ik ben van plan om 'em komend weekend koud te zetten.

Ik heb nog wel de volgende vragen: hoe kan je zien of waarnemen dat de nagisting voorbij is? Bij mijn vorige brouwsel (korrelgist) had ik na 4 dagen nagisting al een flinke schuimkraag en koolzuur. Ook dit bier stond toen nog warm. Hoe is de hoeveelheid koolzuur eigenlijk te beinvloeden, heeft dit ook met het recept of het maischschema te maken?

Graag jullie mening  :weetniet:.

Groeten,

Henk  :proost2:



Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Herman op 25-03-2003 23:06 u
Hoi Henk,

Het bier is uitgegist als het goed helder is, al zijn niet alle bieren natuurlijk kristalhelder. Nagisting kan soms best een tijd duren, laat gerust nog een tijd warm staan. Even schudden wil ook wel eens helpen, komt de gist weer goed in oplossing.

Hoe smaakte het bier tijdens het bottelen en vanwaar die melkzuur bij het koken van de suiker?

Herman
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Edgar op 25-03-2003 23:16 u
Sluit me aan bij Herman, het is een stevig bier en je mag de gist wel even de tijd gunnen. Schudden doe ik zelf ook wel eens. Ik zou zeker drie weken voor de carbonatie uittrekken op kamertemperatuur. Met die 7,5 gram per liter zal het zeker goed komen.

Zelf heb ik trouwens nog wel eens verdere carbonatie gemerkt ook als het bier al helder was geworden.
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Herman op 25-03-2003 23:58 u

CiteerZelf heb ik trouwens nog wel eens verdere carbonatie gemerkt ook als het bier al helder was geworden.
Ja klopt, maar er werd om een vuistregel gevraagd. Feit is dat als het meeste suiker vergist is, de gist uit oplossing gaat, dat wou ik met dat regeltje aangeven. Haqd ik ook gelijk kunnen melden natuurlijk.....

Wat betreft de koolzuurvraag, de hoeveelheid is te beinvloeden door type gist (de een lost meer op dan de andere; kan het de restsuikers nog vergisten), temperatuur en hoeveelheid te vergisten suiker tijdens bottelen. Er is hier overigens ergens al een thread over geweest.

Herman
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 26-03-2003 00:04 u
Hoi Herman,

Het bier smaakte tijdens het bottelen zeer goed, een mooi droog bier en lekker fris van smaak. Het melkzuur heb ik toegevoegd om de suiker te inverteren. Zoals ik heb begrepen is kristalsuiker een disacharide, dat eerst door de gist moet worden omgezet in fructose en glucose om vergistbaar te zijn. Dit gebeurt ook door de suiker te inverteren met behulp van een beetje (melk)zuur, dan heeft de gist het een beetje makkelijker  ;D.

Edgar, is carbonatie hetzelfde als nagisting :weetniet:?

Ok, dan nog maar een weekje extra bij de verwarming. Schudden doe ik regelmatig, om de 3 a 4 dagen. Wanneer lost de koolzuur die ontstaat bij de nagisting eigenlijk op in het bier, gebeurt dit pas als het bier koud wordt gezet, en zo ja, gaat dit snel of langzaam. Met andere woorden, als ik een flesje in de koelkast zet, lost het gevormde koolzuur dan direct op in het bier of gaat hier veel meer tijd overheen.

Groeten ;),

Henk  :proost2:
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Edgar op 26-03-2003 01:20 u
Carbonatie komt van carbondioxide, oftewel koolzuur. Kortom Koolzuurificationalisering. Die koolzuur lost ook op in warmer bier, maar minder goed. In een afgesloten bierfles is de fysieke druk dus hoger. Koel je die fles, dan zal het koolzuurgas minder de neiging krijgen om uit de vloeistof te ontsnappen. Daar gaat wel enige tijd overheen, maar het effect is wel snel merkbaar. Als je een warm flesje in de vriezer zet kan je het 10 minuten later toch een stuk rustiger openen dan toen het nog warm was. Als je het langzamer zou doen, zou het koolzuurgas denk ik vollediger oplossen in het bier. Typisch zo'n grafiek met een kromme die langzaam vlak wordt :weetbeter:

Overigens heeft gist invertase (enzym om suiker in tweeën te hakken) en kost het de gistcel niet bar veel inspanning het te gebruiken. Je kunt het doen, dat koken met zuur, maar nodig is het niet. Of melkzuur dan het meest geschikte zuur is weet ik ook niet, omdat dat een smaakje heeft. Ik heb het nooit gebruikt, maar je hebt natuurlijk maar een snufje nodig voor dit doel, dus veel zal het niet uitmaken.

Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Herman op 26-03-2003 08:37 u

CiteerOf melkzuur dan het meest geschikte zuur is weet ik ook niet, omdat dat een smaakje heeft. Ik heb het nooit gebruikt, maar je hebt natuurlijk maar een snufje nodig voor dit doel, dus veel zal het niet uitmaken.
Tsja, inverteren van suiker doe ik niet. Ik heb overigens tot nu toe alleen gehoord van het gebruik van citroenzuur voor dit doel, melkzuur lijkt mij in navolging van Edgar niet echt voor de hand liggend. Wie weet hier het fijne van?

Herman
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Edgar op 26-03-2003 08:59 u

CiteerTsja, inverteren van suiker doe ik niet. Ik heb overigens tot nu toe alleen gehoord van het gebruik van citroenzuur voor dit doel, melkzuur lijkt mij in navolging van Edgar niet echt voor de hand liggend. Wie weet hier het fijne van?

Ik weet dat het alleen om het 'zuur' zijn gaat, dat elk zuur dus werkt. Voor een witbier zal het niet uitmaken of je melkzuur gebruikt lijkt me, en trouwens citroenzuur zal ook geen punt zijn. Voor een pils of een ander delicaat bier ligt het msschien gevoeliger, maar nogmaals, een minimale hoeveelheid schijnt genoeg te zijn, dus het lijkt me dat het op een grote plas bier niks uitmaakt. En je kunt het dus ook gewoon niet doen :)
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: JvH op 26-03-2003 23:10 u
Hoi heren,

Hoewel we een beetje afdwalen. Ik inverteerde mijn suiker in mijn wijnmaaktijd altijd met een beetje citroensap. Werkt prima. Als je 1 kg suiker met 375 ml water en een beetje (citroen)zuur laat inverteren krijg je precies 1 ltr invertsuiker. Lekker handig bij het doseren  :D

 :bijdrage_forum: Hans
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Jacques op 28-03-2003 09:28 u
Inverteren of niet inverteren. Mijn antwoord: niet doen. Nergens voor nodig. Zoals Edgar al aangaf kan biergist dit klusje makkelijk zelf aan.

 :degroeten: Jacques
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 01-04-2003 22:56 u
Ondanks dat het bier permanent helder is gebleven, nu na ongeveer 2 weken nagisten, dan toch een prima blond bier met prachtige schuimkraag :beersmiley: en ook ruim voldoende koolzuur. Het smaakt goed, alleen proef ik nog wel een apart smaakje :-/. Dit zou diacetyl kunnen zijn :weetniet:, waarvan ik regelmatig heb gelezen dat dit door de rijping nog zou kunnen verdwijnen. Na een week of zes laat ik het eindresultaat wel weten. :proost:

Groeten,

Henk  :proost2:
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 08-05-2003 00:39 u
Eindresultaat is zeer bevredigend! Een mooi helder blond bier met goede schuimkraag en koolzuur. Het drinkt ook lekker door. Voor mijn derde brouwsel en eerste bier met een opgekweekte gist ben ik zeer tevreden. :elifant: :elifant: :elifant:

Hij is trouwens al bijna op, wat gaat dat verrekte snel. ;D Het is bijna onmogelijk om een beetje voorraad op te bouwen. Dan binnenkort toch maar weer brouwen, maar dan een echte Westmalle Tripel! :proost:

Groeten,

 Henk :proost2:
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Adrie op 08-05-2003 09:05 u
Ha Henk,

Lijkt het bier ook op Hapkin?

Groeten,

A3
Titel: Re: Hapkin
Bericht door: Henk oet Paiz op 08-05-2003 22:37 u
Nee Adrie, het smaakt totaal niet naar Hapkin, maar dat was ook niet de bedoeling. Als je de hele thread doorleest snap je waarom en ook waar de titel vandaan komt  ;D.

Groeten,

Henk  :proost2: