Nieuwe gist: Fermentis SafLager SH-45

Gestart door Jacques, 29-10-2025 23:40 u

Vorige topic - Volgende topic

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

Jacques

Op de gedrukte versie van Brauwelt International die vandaag bij mij op de mat viel, staat prominent een advertentie voor een nieuwe gist. Fermentis SafLager SH-45.



Deze gist ondersteunt biotransformatie van hopthiolen, een zeer actuele ontwikkeling voor moderne bieren.
Ik ben benieuwd wanneer deze gist voor ons beschikbaar komt via onze leveranciers.

Links
https://fermentis.com/en/news/corporate-news/events/saflager-sh-45-beer-food-attraction/
https://fermentis.com/en/news/testimonials/brewer-stories-saflager-sh-45/


Video

Leuk in de video is de uitleg over de extreem lage smaakdrempel van 3SHA. Het is sowieso een interessante video als je geïntresseerd bent in biotransformatie.

Wilmer

Deze is nu al te koop bij Mr Malt, ook te bestellen in NL. Ik zit er aan te denken om er een hoppige NZ pils mee te brouwen.

Jacques

Citaat van: Wilmer op 30-10-2025  15:49 uDeze is nu al te koop bij Mr Malt, ook te bestellen in NL. Ik zit er aan te denken om er een hoppige NZ pils mee te brouwen.

Waar is de gist te bestellen in Nederland? Anders gezegd: welke Nederlandse leverancier heeft hem in zijn assortiment?

Wilmer

Ik ben hem bij Nederlandse leveranciers nog niet tegengekomen helaas.

Jacques

Citaat van: Wilmer op 31-10-2025  08:00 uIk ben hem bij Nederlandse leveranciers nog niet tegengekomen helaas.

Gisteren heb ik naar aanleiding van jouw bericht gekeken bij Mr Malt en hem daar niet gezien...

Wilmer

Ik kan hem nu ook niet meer vinden. Misschien heb ik 2 gisten door elkaar gehaald of verkeerd gekeken. Hopelijk komt die wel snel beschikbaar.

Jacques

Citaat van: Wilmer op 31-10-2025  10:37 uIk kan hem nu ook niet meer vinden. Misschien heb ik 2 gisten door elkaar gehaald of verkeerd gekeken. Hopelijk komt die wel snel beschikbaar.

Het rare is dat ik deze gist wel zag 2 dagen geleden via de zoekresultaten van Google bij Mr Malt. Nu dus niet meer...

Wilmer

Citaat van: Jacques op 31-10-2025  21:22 uHet rare is dat ik deze gist wel zag 2 dagen geleden via de zoekresultaten van Google bij Mr Malt. Nu dus niet meer...

Ik ben dus niet gek! Ik heb gisteravond vrijwel zeker op de bestelpagina gezeten. Kan me zelfs herinneren dat ik de prijs van SEK naar Euro al omgerekend had. Misschien hebben ze hem per ongeluk te vroeg open gezet op de site en weer terug gekrabbeld.

Jacques

Citaat van: Wilmer op 31-10-2025  21:54 uIk ben dus niet gek! Ik heb gisteravond vrijwel zeker op de bestelpagina gezeten. Kan me zelfs herinneren dat ik de prijs van SEK naar Euro al omgerekend had. Misschien hebben ze hem per ongeluk te vroeg open gezet op de site en weer terug gekrabbeld.

Ik was niet op de site zelf geweest, maar zag bij de zoekresultaten dat verpakkingen van 11,5 g aangeboden werden. Omdat Mr Malt geen Nederlandse leverancier is, heb ik het daarbij gelaten.

Je hebt het over SEK, dat zijn Zweedse kronen. Waar is Mr Malt gevestigd? Op hun site hebben ze een contactadres in Italië.

Arthur B

Kleine verpakkingen heb ik ook gezien bij een winkel in Australië. Maar goed, dat vond ik net iets te ver van mijn bed.

pincopallino

Fermentis SafaLager SH-45 staat niet in hun assortiment. Verder over Mr Malt :

Mr Malt, het Italiaanse biergrondstoffenbedrijf, is nu eigendom van de internationale groep Caldic B.V.. De deal werd in 2022 afgerond en ondanks de overname zal de familie Zanier het bedrijf blijven leiden, met Patrizia Zanier als Managing Director.
Overname: De eigendomsoverdracht vond plaats tussen het bedrijf dat eigenaar is van Mr. Malt, P.A.B. srl, en de Caldic-groep.
Leiderschap: De familie Zanier zal een leidende rol blijven vervullen. Eliano Zanier en Cristiano Finelli zullen deel uitmaken van de raad van bestuur.
Redenen: De operatie werd gepresenteerd als een manier om de marktpositie te versterken door de synergie tussen de twee bedrijven en om de concurrentiekracht op de internationale markt van grondstoffen voor de brouwerijproductie uit te breiden

pincopallino

Fermentis nam samen met partner en distributeur Mr. Malt trots deel aan de Beer & Food Attraction-beurs 2025 in Rimini, Italië. 

Gedurende drie dagen verzamelden brouwers, professionals uit de industrie en bierliefhebbers zich op onze stand om innovatieve gistoplossingen te verkennen, inzichten uit te wisselen met onze experts en deel te nemen aan presentaties van de Fermentis Academy.

Een belangrijk hoogtepunt van het evenement was de lancering van ons nieuwe product, SafLager™ SH-45, in samenwerking met onze partner en distributeur, de heer Malt. 

Deze geavanceerde giststam stelt brouwers in staat het volledige aromatische potentieel van hun hop te benutten, wat resulteert in pilsbieren die barsten van tropisch fruit en citrustonen.

SafLager™ SH-45 valt op door zijn vermogen om de aromatische verbindingen uit grondstoffen, met name hop, te verbeteren. Door de kracht van thiolen te ontsluiten, stelt deze innovatieve giststam brouwers in staat lagerbieren te maken die de levendige smaken en geuren van hun hopselecties prachtig laten zien. U kunt hier de opname bekijken van de live lanceringspresentatie gedaan door Gilles Goemaere, onze technische sales support manager op de beurs.

Een ander hoogtepunt van het evenement was het standfeest, waar deelnemers een verfrissende Amerikaanse Lager konden proeven, gebrouwen door Birrificio Amerino met de nieuwe SafLager™ SH-45. 

Bedankt, Beer Attraction, voor het hosten van ons! Wij zien u graag weer terug op de volgende tentoonstelling.

pincopallino

Bericht gestuurd naar Mr Malt. Afwachten.

Wilmer

Ik heb ook contact opgenomen met Fermentis

pincopallino

Bericht net binnen :

Buongiorno, al momento non abbiamo una data certa ma possiamo stimare che sarà possibile averlo disponibile tra la fine del 2025 e l'inizio del 2026

Goedemorgen, op dit moment hebben we nog geen concrete datum, maar we schatten dat het ergens tussen eind 2025 en begin 2026 beschikbaar zal zijn.

Wilmer

Hier ook reactie:


TORRES Lauren - FERMENTIS <l.torres@fermentis.lesaffre.com>
11:29 (1 uur geleden)
aan mij

Hello Wilmer,

 

Thank you so much for reaching out to Fermentis! I appreciate the enthusiasm! I just recently started with the company and am still in the process of learning all of the aspects of the business here.

 

At this point in time, I do not have information regarding a launch date, but I know our team is busy working on this. I hope to know more in the near future.

 

Is there anything else I can assist you with the moment?

 

Thank you again for reaching out and I also can't wait to have it in the market!

 

Cheers,

 

Lauren TORRES

Fermentis

Regional Sales Manager - Northern Europe

Mob: +33 (0)6 74 04 47 81

l.torres@fermentis.lesaffre.com

www.fermentis.com


Wilmer

Ik heb net een hoppige lager gebrouwen met 34/70, jammer weer. Ik ben erg benieuwd naar de SH-45!

DrinkHop


Jacques

Citaat van: Arthur B op 29-01-2026 &nbsp;08:29 uBeschikbaar.

https://brouwland.com/nl/gisten-en-bacterieen/21319-fermentis-biergist-gedroogd-saflager-sh-45-115-g.html

https://mashcamp.shop/shop/rohstoffe/hefe/trockenhefe/fermentis-saflager-sh-45/


Ik heb gisteren tijdens mijn bezoek aan de Dutch Craft Brewers Conference een paar zakjes mogen ontvangen van Fermentis. Blij mee. Ga ik heel binnenkort uitproberen.
Er was ook een lezing van Fermentis over biotransformatie. Daar heb ik niet zo heel veel van meegekregen, omdat die op de beursvloer plaatsvond en ik tijdens de presentatie een gesprekje had met een beroemdheid uit de brouwwetenschap. Op zo'n dag als gisteren gebeurt er heel veel en je kunt onmogelijk overal bij zijn.





En ook een presentatie gevonden vergelijkbaar met die gisteren was in De Bosch


Jacques

Citaat van: Jacques op 29-10-2025 &nbsp;23:40 uIk ben benieuwd wanneer deze gist voor ons beschikbaar komt via onze leveranciers.

Omdat de gist nu voor ons hobbybrouwers beschikbaar is, heb ik de gist toegevoegd aan de pagina met het overzicht van korrelgistem. Zie https://www.hobbybrouwen.nl/site/brouwencyclopedie/overzicht-korrelgisten/

Jacques

Vandaag gebrouwen. Voor het brouwsel tijd vrijgemaakt. Ik heb het de laatste tijd erg druk, met bier, maar ook met andere dingen, waaronder fotografie.
Tijdens de Dutch Craft Brewers Conference die op 29 januari 2026 gehouden is, heb ik van Fermentis een paar pakjes SH-45 gekregen. Een nieuwe ondergist die biotransformatie ondersteunt. Hierdoor is het mogelijk een fruitige ondergist te brouwen.
De hop die ik gebruikt heb, is een mengeling van Amarillo, Saaz en Citra. Vooral Citra zou het goed doen met deze gist, heb ik begrepen voor veel fruitige aroma's. Ik heb gemaischhopt en veel hop gebruikt in een hopstand.

Tijdens het brouwen heb ik een aantal foto's gemaakt.

Jacques

Citaat van: Jacques op 12-02-2026 &nbsp;21:32 uVandaag gebrouwen. Voor het brouwsel tijd vrijgemaakt. Ik heb het de laatste tijd erg druk, met bier, maar ook met andere dingen, waaronder fotografie.
Tijdens de Dutch Craft Brewers Conference die op 29 januari 2026 gehouden is, heb ik van Fermentis een paar pakjes SH-45 gekregen. Een nieuwe ondergist die biotransformatie ondersteunt. Hierdoor is het mogelijk een fruitige ondergist te brouwen.
De hop die ik gebruikt heb, is een mengeling van Amarillo, Saaz en Citra. Vooral Citra zou het goed doen met deze gist, heb ik begrepen voor veel fruitige aroma's. Ik heb gemaischhopt en veel hop gebruikt in een hopstand.

Een vergisting volgens het boekje tot nu toe.

2026-02-15 233855 Een vergisting volgens het boekje.jpg

Omdat de vergisting nog lekker bezig is de koudhop toegevoegd. 15 g Yakima Chief 5 g Cryo POP 23% en 14 g Crita 12,3% hoppellets toegevoegd. Ik vermoed namelijk dat morgen de hoofdgisting voorbij is. In ieder geval is de vergisting in een gevorderd stadium.

Jacques

We zijn 8 dagen verder na de start van de vergisting. De vergisting lijkt bijna te zijn afgelopen. De daling in SG is de afgelopen 2 dagen gering. Toch komt er nog wat koolzuur vrij. Bij het bier is koudhop toegevoegd en dan krijg je altijd hopcreep. Om het bier niet te lang te laten staan, heb ik in een vroeg stadium de koudhop toegevoegd. Dit zorgt ook voor meer biotransformatie.

2026-02-20 Fermentis SH-45 .jpg

Inmiddels de temperatuur van mijn vergistgast verhoogd naar 17,4 °C. Dit om een snelle uitgisting te bevorderen. Volgens Fermentis kan de gist gebruikt worden tot 18 °C.


Jacques

Nog even bezig geweest met informatie die Fermentis gegeven heeft over deze gist. Dat heeft geresulteerd in het volgende artikel




SafLager™ SH 45: een nieuwe generatie lagergist met biotransformatiepotentieel

Biotransformatie door SafLager SH 45-2.jpg

Samenvatting
SafLager™ SH 45 is een nieuwe ondergist (Saccharomyces pastorianus) die speciaal werd ontwikkeld om klassieke lagervergisting te combineren met een verhoogd aromapotentieel via hopbiotransformatie. In dit artikel wordt ingegaan op de microbiologische achtergrond van lagergisten, de plaats van SH 45 binnen het SafLager gamma, de vergistingseigenschappen en – vooral relevant voor hobbybrouwers die graag IPA's en NEIPA's brouwen – het vermogen van deze gist om hopprecursoren om te zetten in waarneembare aroma's.

1. Lagergist in historisch en biologisch perspectief
Lagergisten onderscheiden zich van bovengisten doordat ze behoren tot de soort Saccharomyces pastorianus, een natuurlijke hybride tussen Saccharomyces cerevisiae en Saccharomyces eubayanus. Deze hybride ontstond vermoedelijk in koude omgevingen, waar lage vergistingstemperaturen een selectief voordeel boden. Het resultaat is een gist die efficiënt fermenteert bij 10–15 °C, weinig fenolen produceert (POF negatief is) en een hoge sedimentatiegraad heeft.
Voor brouwers betekent dit: schone vergisting, goede helderheid en een uitgesproken focus op mout en hop in plaats van gistafgeleide aroma's.

2. De positie van SafLager™ SH 45 binnen het SafLager gamma
Binnen het SafLager assortiment staat SH 45 gepositioneerd tussen de zeer neutrale stammen (zoals W 34/70) en de meer esterrijke varianten. De gist vertoont een matig fruitig esterprofiel, maar onderscheidt zich door een verhoogd vermogen tot biotransformatie van hopbestanddelen.
Met andere woorden: SH 45 is geen "aromabom" op zichzelf, maar fungeert als katalysator die hoparoma's op een subtiele maar effectieve manier versterkt.

3. Vergistingseigenschappen
3.1 Vergistingssnelheid en vergistingsgraad
Proeven door Fermentis uitgevoerd onder gecontroleerde omstandigheden (≈14 °C, met een standaard enthoeveelheid) tonen aan dat SH 45 een gemiddelde vergistingssnelheid heeft. Hoewel de start iets minder agressief kan zijn dan sommige andere lagerstammen, bereikt SH 45 de eindvergisting op hetzelfde moment (ongeveer dag 8–9).
De gemiddelde schijnbare vergistingsgraad ligt rond 80–83 %, wat volledig in lijn is met klassieke lagerverwachtingen.

3.2 Esterproductie
In absolute termen produceert SH 45 iets meer esters (zoals isoamylacetaat) dan de neutraalste lagergisten, maar blijft duidelijk onder het niveau van typische ale gisten. Dit resulteert in een lichte fruitigheid die de doordrinkbaarheid ondersteunt zonder dominant te worden.

4. Biotransformatie: wat maakt SH 45 bijzonder?
4.1 Hopprecursoren en thiolen
Veel hoparoma's zijn in hop aanwezig in een "verborgen" vorm: gebonden aan cysteïne of glutathion. In deze vorm zijn ze niet of nauwelijks waarneembaar. Sommige gisten beschikken echter over enzymen die deze bindingen kunnen verbreken, waardoor aromatische thiolen vrijkomen.
SH 45 blijkt bijzonder efficiënt in het vrijmaken én verder omzetten van deze thiolen, met name glutathion gebonden verbindingen.

4.2 Van thiol naar ester
Een belangrijk inzicht uit laboratoriumonderzoek is dat SH 45 niet alleen vrije thiolen produceert (zoals 3 sulfanylhexanol), maar deze ook verder kan veresteren tot verbindingen zoals 3 sulfanylhexylacetaat. Deze laatste hebben een extreem lage smaakdrempel (orde van grootte: enkele ppt) en worden geassocieerd met aroma's als passievrucht en Sauvignon blanc achtige tonen.

5. Praktische implicaties voor de hobbybrouwer
5.1 Hopkeuze
Niet alle hoppen zijn even rijk aan thiolprecursoren. Hopsoorten zoals Citra, Amarillo, Polaris en Sorachi Ace vertonen een hoog biotransformatiepotentieel in combinatie met SH 45. Zelfs bij relatief lage hopgiften (≈400 g/hl) kan een merkbare aromatische versterking optreden.

5.2 Timing van hopgift
Drooghoppen tijdens actieve vergisting (ongeveer rond 50 % vergistingsgraad) maximaliseert het directe contact tussen gist en hop, en daarmee de biotransformatie. Dit vraagt om zorgvuldige zuurstofbeperking, maar levert aantoonbaar extra aromacomplexiteit op.

6. Conclusie
SafLager™ SH 45 is een technisch solide lagergist met klassieke vergistingseigenschappen, maar onderscheidt zich door een hoog biotransformatiepotentieel, met name voor glutathion gebonden hopthiolen. Voor hobbybrouwers die moderne, aromatische lagers willen brouwen – denk aan "hoppy lagers" of cold IPA achtige stijlen – biedt SH 45 een interessant gereedschap om meer uit hop te halen zonder de basis van een schone lager te verliezen.


Jacques

Een eerste ervaring met Fermentis SafLager SH-45

Snelle vergister
Jullie hebben nog het een en ander te goed van mij wat betreft de eerste ervaring met de Fermentis SH-45. De vergisting is voorspoedig verlopen en het bier is vorige week gebotteld en de hergisting is zo'n beetje ten einde. Het is een mooi voorbeeld van dat het mogelijk is een ondergister te brouwen zoals een pils en deze na 3 à 4 weken uit te schenken op een feest.

Het verloop van de vergisting
Zoals eerder door mij geschreven is de vergisting volgens het boekje verlopen. Fermentis heeft aangegeven dat het eind SG na 8 tot 9 dagen bereikt kan worden. En dat de vergistingsgraad op 80-83% ligt. Zoals te zien is aan de grafiek, was dat bij mij ook het geval.
Overigens was de gistaanslag aan de zijkant van mijn CCT vrij laag. Niet zo hoog zoals je dat bijvoorbeeld hebt met de WHC Saturated.
260302 Vergisting Fermentis SH-45.jpg

Aftappen gist
In verband met het feit dat ik een paar dagen van huis was heb ik het bier gebotteld. Als dat niet het geval was geweest had ik  nog 1 à 2 dagen gewacht met bottelen. Dat had ervoor gezorgd dat er meer gist uit was gezakt.
Toch heb ik met regelmaat hoeveelheden gist kunnen aftappen de dagen voor het bottelen. Hieronder zie je foto's van afgetapte gist bij dit brouwsel, genomen op de dagen voor het bottelen. Overigens heb ik niet elke keer een foto genomen.
De gist die heb afgetapt was redelijk vloeibaar. Het was geen "stopverf" zoals je dat bij sommige andere gisten wel eens ziet.

PXL_20260220_090319167.jpgPXL_20260221_082734573.jpgPXL_20260222_132114567.jpgPXL_20260223_070241686.jpg
Bottelen
Omdat er nog een heel klein beetje vergisting plaatsvond – zij het zeer minimaal – heb ik gebotteld met 5,5 g bottelsuiker per liter. Er is geen bottelgist gebruikt.

Opbouw koolzuurdruk
Voor de hergisting op de fles zijn de kratten met gebotteld bier terug in de vergistingskast gezet. Deze is ingesteld op 19 °C. De hergisting kwam snel op gang. In verband met mijn afwezigheid is het verloop wat minder gedetailleerd vastgelegd dan ik gewend ben.
Inmiddels lijkt de drukopbouw ten einde.
260302 Hergisting Fermentis SH-45 Fruitig ondergist.png

Mooi schuim
Gisterenavond een flesje uitgeschonken. Het bier en met name het schuim zag er mooi uit. De schuimhoudbaarheid viel niet tegen...
PXL_20260301_221914050.jpg

Ontwikkeling aroma
De eerste 36 uur van de vergisting kwam er een heerlijk citrusachtig aroma uit het gistvat. Deze werd snel overvleugeld door een sterk zwavelachtig aroma dat kenmerkend is voor een vergisting met een ondergist. In ieder geval heb ik deze geur vaak waargenomen bij grote pilsbrouwerijen. Het onaangename aroma werd langzaam minder. Na verloop van een paar dagen was het weg.
Bij het proeven van het bier gisteren viel op dat niet een citrusachtig aroma de overhand had, maar meer een klassiek hoparoma (bloemachtig, kruidig, hoppig). Verrassend. Maar de smaak zal zich de komende tijd verder ontwikkelen.


Reinier den Toom

Ziet er goed uit! Het lijkt op de foto best een donker oranje kleurtje, welke mouten had je gebruikt?

En die zwavelachtige geur roept bij mij juist associaties op met brouwerijen die ik bezocht heb. Op de een of andere manier is het daardoor minder onaangenaam  :nut:

Jacques

Citaat van: Reinier den Toom op 03-03-2026 &nbsp;08:55 uZiet er goed uit! Het lijkt op de foto best een donker oranje kleurtje, welke mouten had je gebruikt?
Het kleurtje komt door gebruik van Simpsons Imperial malt 45 EBC. 3,6% van de storting heb ik ervan gebruikt.
Daarnaast 12% tarwemout. De rest is Simpsons Maris Otter.

Reinier den Toom

Citaat van: Jacques op 03-03-2026 &nbsp;20:36 uHet kleurtje komt door gebruik van Simpsons Imperial malt 45 EBC. 3,6% van de storting heb ik ervan gebruikt.
Daarnaast 12% tarwemout. De rest is Simpsons Maris Otter.

Klinkt goed!

Takkie83

Deze gist ook in huis gehaald voor een India Pale Lager. Ben benieuwd. Zijn er al meer mensen met ervaringen met deze gist?

Takkie83

Nog niemand met deze gist aan de haal gegaan?

Ik heb hem inmiddels gebruikt voor een soort hoppige amber lager met 7g/l barbe rouge in de dry hop. Het resultaat is ok, maar alleen barbe rouge is me toch iets te (rood) fruitig. Bier is ook vrij moutig geworden.

Heb nog een zakje liggen die ik voor een India Pale Lager wil gaan gebruiken.

Gebruikerservaringen zijn welkom!

Jacques

Citaat van: Takkie83 op 26-07-2026 &nbsp;23:01 uNog niemand met deze gist aan de haal gegaan?

Ik heb hem inmiddels gebruikt voor een soort hoppige amber lager met 7g/l barbe rouge in de dry hop. Het resultaat is ok, maar alleen barbe rouge is me toch iets te (rood) fruitig. Bier is ook vrij moutig geworden.

Heb nog een zakje liggen die ik voor een India Pale Lager wil gaan gebruiken.

Gebruikerservaringen zijn welkom!

Zie mijn eerder bericht.

Toevallig dit bier vanavond gedronken. Het bier is verrassend fris van smaak met veel tropische tonen. Deze gist ga ik vaker gebruiken.

Blokkie

Is de fruitige smaak puur van de gist Jacques of had je ook fruitige hoppen gebruikt ?

Jacques

Citaat van: Blokkie op 27-07-2026 &nbsp;16:47 uIs de fruitige smaak puur van de gist Jacques of had je ook fruitige hoppen gebruikt ?

Deze gist ondersteunt biotransformatie. Dat betekent dat fruitige aroma's worden vrijgmaakt uit hopthiolen. Niet ieder hop bevat evenveel thiolen. Ik heb Saaz, Amarillo en Citra gebruikt. Vooral van Saaz en Citra is bekend dat deze veel thiolen bevateen.

Takkie83

CiteerIs de fruitige smaak puur van de gist Jacques of had je ook fruitige hoppen gebruikt ?

Fruitige smaken uit de gist komen van esters. En dit is een lagergist. Zonder hop zal die niet zo fruitig worden


CiteerZie mijn eerder bericht.

Ik bedoel natuurlijk op jou na :)

Jacques

Citaat van: Takkie83 op 27-07-2026 &nbsp;21:40 uFruitige smaken uit de gist komen van esters. En dit is een lagergist. Zonder hop zal die niet zo fruitig worden

Door biotransformatie komen smaakstoffen vrij die in een zeer lage concentratie heel veel fruitige smaken geven. Hun smaakdrempel ligt veel lager dan die van esters.

Zie het topic Biotransformatie en thiolen https://www.hobbybrouwen.nl/forum/index.php/topic,47109.0.html

Biotransformatie is een uiterst boeiend onderwerp waarover steeds meer bekend wordt. Gisten die biotransformaties ondersteunen, komen steeds meer in de belangstelling.
De meeste van deze gisten zijn bovengisters. Hier gaat het inderdaad om een ondergister.

Tags:

Zoeken met Google op deze site.
Brouwspullen zijn ook te koop via Bol.com.
Als je iets bestelt bij Bol.com (ook andere zaken dan brouwspullen) via deze link steun je het forum.


Het boek van de beheerder van deze site.