Hoe plaats je een foto op dit forum, klik hier voor nadere uitleg.

Steun het forum. Koop via deze links: Nederlandstalige bierboeken, Engelstalige bierboeken, een bierig artikel of een ander artikel van bol.com

Auteur Topic: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?  (gelezen 5339 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

Offline Haagse Wouter

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 1.307
  • Land: nl
  • Ooievaars zijn best wel mooi
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #25 Gepost op: 09-11-2018 18:51 u »
Als je de ervaring al hebt, dan kan er niet veel mis volgens mij. Ik ben ooit begonnen zonder ervaring en alleen lezen en uitproberen. zolang je niet gaat stofzuigen een dag voor je gaat enten  en geen onnodig stof maakt gaat het thuis best.

Gewoon een laminar flow cabinet installeren. Als een conische rvs tank kan, dan kan dat ook  :nut:.

Heb je iets nodig dat je bij Bol.com wil kopen? Zoek het op met de onderstaande advertentie en bestel. Pas het zoekwoord aan. Je kunt zoeken in de volledige catalogus van Bol. Door de spullen van Bol te kopen via onderstaande advertentie steun je het forum en het kost je niets extra. Voor de bierliefhebber hebben ze overigens meer spullen dan je zou verwachten. Zoek maar eens.


Offline HansvV

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 220
  • Land: nl
  • Vis ook eens vr het net
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #26 Gepost op: 09-11-2018 19:52 u »
Word ik weer nieuwsgierig. Een conische RVS tank pas ik al toe (Ss Brewtech). Wat laminaire stroming is weet ik ook, maar een "Laminar flow cabinet"? Wat doet dat, waar zit het en waar haal je dat vandaan?

Offline Haagse Wouter

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 1.307
  • Land: nl
  • Ooievaars zijn best wel mooi
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #27 Gepost op: 09-11-2018 20:41 u »
Word ik weer nieuwsgierig. Een conische RVS tank pas ik al toe (Ss Brewtech). Wat laminaire stroming is weet ik ook, maar een "Laminar flow cabinet"? Wat doet dat, waar zit het en waar haal je dat vandaan?

Gebruik je in een laboratorium.
Is een kast waarin je biologisch werk uitvoerd. Lucht wordt aangezogen door een filter, gaat dan de kast in en blaast dan de kast weer uit via alle kieren e.d. (ook de kant waaruit je werkt dus). Dus alle lucht in de kast is gefilterd zodat er geen vervuiling door wat dan ook is wat in de lucht rondhangt. Zorgt er dus voor dat je werk beschermd is van jou en de omgeving.

Het was meer een grapje, lijkt me een tikkie overdreven om te hebben. Maar niet onmogelijk als ik zo google. Er bestaan mini varianten!

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 6.812
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #28 Gepost op: 09-11-2018 21:15 u »
Gewoon een laminar flow cabinet installeren. Als een conische rvs tank kan, dan kan dat ook  :nut:.
Ja natuurlijk, gewoon een labruimte in je huis maken. Maar het kan ook gewoon simpel. ik heb al 20 jaar lang elk jaar ca 30 schuine buizen met gist overgent in huis en zonder ooit een buis met besmetting. Agar 3% oplossing met wort met SG=1010 even opkoken, dan verdelen over je buizen met dopje los erop, 20 minuten in de snelkookpan, rustig af laten koelen tot de 100 graden grens en dan voorzichtig het deksel van de snelkookpan los zodat de lucht er rustig bij kan (dan nog 100 graden) daarna rustig verder laten afkoelen tot ca 50 graden. Dan is de agar nog vloeibaar en krijg je geen extra condens in je buizen. Dan de buizen schuin leggen op een ontsmette ondergrond (meestal gebruik in alufolie in lange reep eronder en dan nog een laag erbovenop zodat er geen stof bijkomt) dan rustig 2 dagen laten liggen om de laatste condens kwijt te raken. daarna aan-enten en buizen in plastic diepvries zakje met afsluit clipje 1 dag op 25 graden tot gist begint te groeien en dan bij 4 graden in de koeling.   

Offline Haagse Wouter

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 1.307
  • Land: nl
  • Ooievaars zijn best wel mooi
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #29 Gepost op: 09-11-2018 21:18 u »
Waarom prefereer je dat trouwens over een glycerol bewaring in de vriezer?

Overigens kun je buisjes ook gesteriliseerd en gesealed kopen. Voor den luie mensen onder ons :D.

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 6.812
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #30 Gepost op: 09-11-2018 22:37 u »
Waarom prefereer je dat trouwens over een glycerol bewaring in de vriezer?

Overigens kun je buisjes ook gesteriliseerd en gesealed kopen. Voor den luie mensen onder ons :D.
Dat is eigenlijk meer toeval omdat ik ooit begonnen was met agar. Buisjes in de vriezer heeft natuurlijk als voordeel dat je ze veel langer kunt bewaren. Ik weet niet hoe lang, waarschijnljk gebeurt er niet zoveel mee in de vriezer. Dus zeker het overwegen waard om dat eens te gaan opstarten.

Offline HansvV

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 220
  • Land: nl
  • Vis ook eens vr het net
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #31 Gepost op: 09-11-2018 22:47 u »
Gebruik je in een laboratorium.
Het was meer een grapje, lijkt me een tikkie overdreven om te hebben.

Als je bedenkt wat ik allemaal al heb aangeschaft om gewoon netjes bier te kunnen brouwen... Dit ga ik inderdaad nog maar even voorbij laten gaan.

Offline HansvV

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 220
  • Land: nl
  • Vis ook eens vr het net
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #32 Gepost op: 09-11-2018 22:49 u »
Ja natuurlijk, gewoon een labruimte in je huis maken. Maar het kan ook gewoon simpel. ik heb al 20 jaar lang elk jaar ca 30 schuine buizen met gist overgent in huis en zonder ooit een buis met besmetting. Agar 3% oplossing met wort met SG=1010 even opkoken, dan verdelen over je buizen met dopje los erop, 20 minuten in de snelkookpan, rustig af laten koelen tot de 100 graden grens en dan voorzichtig het deksel van de snelkookpan los zodat de lucht er rustig bij kan (dan nog 100 graden) daarna rustig verder laten afkoelen tot ca 50 graden. Dan is de agar nog vloeibaar en krijg je geen extra condens in je buizen. Dan de buizen schuin leggen op een ontsmette ondergrond (meestal gebruik in alufolie in lange reep eronder en dan nog een laag erbovenop zodat er geen stof bijkomt) dan rustig 2 dagen laten liggen om de laatste condens kwijt te raken. daarna aan-enten en buizen in plastic diepvries zakje met afsluit clipje 1 dag op 25 graden tot gist begint te groeien en dan bij 4 graden in de koeling.

Bedankt voor de receptuur. Ik ga deze zeker ook eens doen. Gewoon alles een keer proberen en dan zien wat het beste bevalt.

Offline Haagse Wouter

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 1.307
  • Land: nl
  • Ooievaars zijn best wel mooi
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #33 Gepost op: 10-11-2018 02:23 u »
Dat is eigenlijk meer toeval omdat ik ooit begonnen was met agar. Buisjes in de vriezer heeft natuurlijk als voordeel dat je ze veel langer kunt bewaren. Ik weet niet hoe lang, waarschijnljk gebeurt er niet zoveel mee in de vriezer. Dus zeker het overwegen waard om dat eens te gaan opstarten.

In een -80 kun je het jaren bewaren zonder overenten. In een -20 moet minimaal een jaar lukken.

Hier gebruikt men exact deze techniek. En ze gebruiken ook goede spullen en lijken het te snappen. Dit is duidelijk iemand die ervaring heeft met microbiologie.
https://eurekabrewing.wordpress.com/2012/09/16/yeast-banking-5-frozen-yeasts/

Overigens zijn er dingen hierin die met een beetje geld op te lossen zijn denk ik.
Alles qua steriliseren kun je ook pre-gesteriliseerd kopen. De volumes zijn groot genoeg dat je individueel pre-gesteriliseerde pasteurpipetten kunt gebruiken. Inplaats van je bewaarvloeistof te steriliseren in een snelkookpan is er ook een heel simpele optie. Neem een injectiespuitfilter van Nylon met een filtergrote van 0.2 um, en spuit je medium daardoor voor je het toevoegd. Dat steriliseerd je buffer ook, en is toepasbaar omdat je zo weinig volume gebruikt.
Niet heel duur spul voor het gemak dat het je brengt (inplaats van elke keer alles opzetten, pak je een paar dingen uit en gaan). Je kunt het zelfs op ebay kopen zie ik...

Offline Sander van Dijk

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 1.314
  • Land: nl
  • Als je je glas op z'n kop houdt... is tie leeg!
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #34 Gepost op: 10-11-2018 07:10 u »
Dat is eigenlijk meer toeval omdat ik ooit begonnen was met agar. Buisjes in de vriezer heeft natuurlijk als voordeel dat je ze veel langer kunt bewaren. Ik weet niet hoe lang, waarschijnljk gebeurt er niet zoveel mee in de vriezer. Dus zeker het overwegen waard om dat eens te gaan opstarten.
Ik heb nog buisjes met gist en 15% glycerine die al bijna  4 jaar in de vriezer liggen. Deze ga ik binnenkort eens proberen op te kweken om te kijken of ik dat nog kan gebruiken.

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 6.812
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #35 Gepost op: 10-11-2018 09:49 u »
Ik heb nog buisjes met gist en 15% glycerine die al bijna  4 jaar in de vriezer liggen. Deze ga ik binnenkort eens proberen op te kweken om te kijken of ik dat nog kan gebruiken.
Ben zeer benieuwd. Ik had dacht ik ook nog ergens zo'n buisje in de vriezer. zal eens zoeken en op proberen op te kweken.

Offline HansvV

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 220
  • Land: nl
  • Vis ook eens vr het net
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #36 Gepost op: 10-11-2018 11:57 u »
In een -80 kun je het jaren bewaren zonder overenten. In een -20 moet minimaal een jaar lukken.

Hier gebruikt men exact deze techniek. En ze gebruiken ook goede spullen en lijken het te snappen. Dit is duidelijk iemand die ervaring heeft met microbiologie.
https://eurekabrewing.wordpress.com/2012/09/16/yeast-banking-5-frozen-yeasts/

Dit is zonder meer interessant en voor mij ook wel praktisch nog uitvoerbaar. Ev verder kun je eindeloos doorlinken naar andere relevante topics over het opslaan. Ben hier nog wel even zoet mee, maar heb wel gelijk dat boek van Chris White besteld. Benieuwd wat dat brengt.

Al lezende in het topic besef ik dat ik het nu al weer iets te simpel had benaderd met de witte potjes in de vriezer. Dat moet anders, minder vloeistof erbij volgens de auteur. Gaan we doen.

En dat brengt me dan gelijk weer bij de volgende vraag: de modificatie van de gist. Stel, ik begin met een smackpack van WY. Ik verwacht dan een redelijk zuivere stam. Ik kan natuurlijk een deel van de starter die ik daarmee maak weer invriezen. Dan zou ik theoretisch dezelfde stam moeten behouden. Ik kweek hem nu echter op aan het einde van de batch van 20l bier die ik maak. Is die gist dan gemodificeerd, aangepast naar wat ik ze te eten heb gegeven (mout met smaak, hop etc) of heb ik dan nog grotendeels dezelfde gist? Ben in het laatste geval nl. benieuwd wat ik op een eventuele agar-kweek zou zien: allemaal dezelfde kolonies, of al verschillen?

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 6.812
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #37 Gepost op: 10-11-2018 12:28 u »
Als het geen menggist is van diverse stammen dan heb je in principe geen modificaties omdat door alleen celdelingen het DNA niet wijzigt.
Afgezien van mutaties, maar die kans is klein. dus als je invriest of via agar dan behoud je dezelfde eigenschappen. De manier hoe je de gist voedt heeft daar geen invloed op.

Bij diverse stammen kun je dus met reincultuur 1 stam selecteren als je de zaak uitplaat en 1 cel isoleert (1 groeikern) als je gewoon overent dan blijft de gist in een bepaalde verhouding, maar de verhouding kan wel wijzigen omdat de ene soort nu eenmaal anders groeit dan de andere soort.

Offline HansvV

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 220
  • Land: nl
  • Vis ook eens vr het net
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #38 Gepost op: 10-11-2018 12:54 u »
Ik loop misschien wat vooruit op de zaken, maar toch: is (zonder microscoop) vanaf een kweek op agar al duidelijk of er infectie is opgetreden? Ik bedoel: is er zichtbaar onderscheid tussen stammen/soorten? Ik deed vroeger voornamelijk kweek op E-coli. Die waren nogal duidelijk herkenbaar, en als ze er waren, dan kon dat niet missen. Ik wil komende tijd eens met kweken op agar aan de gang, maar vraag me af of ik in staat zal zijn het resultaat afdoende te beoordelen.

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 6.812
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #39 Gepost op: 10-11-2018 13:44 u »
Ik loop misschien wat vooruit op de zaken, maar toch: is (zonder microscoop) vanaf een kweek op agar al duidelijk of er infectie is opgetreden? Ik bedoel: is er zichtbaar onderscheid tussen stammen/soorten? Ik deed vroeger voornamelijk kweek op E-coli. Die waren nogal duidelijk herkenbaar, en als ze er waren, dan kon dat niet missen. Ik wil komende tijd eens met kweken op agar aan de gang, maar vraag me af of ik in staat zal zijn het resultaat afdoende te beoordelen.
Als je gist zo op agar ent in een schuine buis dan zul je geen besmetting zien als die al in de gist zat. Maar evt schimmels zie je wel want die gaan de rest overwoekeren met draden. 

Offline HansvV

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 220
  • Land: nl
  • Vis ook eens vr het net
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #40 Gepost op: 10-11-2018 16:31 u »
OK. Eerst maar eens proberen. Plaats tzt wel fototje.

Offline Zedd

  • Senior lid
  • ****
  • Berichten: 259
  • Land: nl
  • Ik brouw meer dan ik drink.
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #41 Gepost op: 27-12-2018 23:25 u »
OK, ZEER interessant onderwerp, al zeg ik het zelf.
Ik lees met groeiende interesse en ga mijn eigen procedure (die ik uit dit topic heb gehaald) wat bijstellen door minder glycerol toe te voegen. Nu is de verhouding met 80% glycerol 2/3 van het buisje met gist (2ml gist, 3ml glycerol). Het nadeel hiervan is dat de vloeistof veel te dik is om goed te mengen met de gist, met als resultaat dat de gist op de bodem blijft liggen ipv lekker in de glycerol gaat zitten.
Ik kan wel degelijk na ruim een jaar op -20 nog opkweken maar dat kan dagen (5 of meer) duren voor ik echte activiteit zie.

Benieuwd naar jullie ervaringen met de schuine buis of andere methoden!

Offline jaapz

  • Senior lid
  • ****
  • Berichten: 388
  • Land: nl
  • Brouwerij Vlugge Japie
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #42 Gepost op: 28-12-2018 11:23 u »
Gerelateerd aan dit onderwerp vind ik ook wel interessant hoe lang je gistslurries in de koelkast kan bewaren. Heb vooralsnog meerdere keren slurries meerdere maanden in de koelkast gezet in tot de top gevulde jampotjes, en deze (zonder starter) succesvol hergebruikt in nieuwe batches. Misschien ligt het aan de typen gist waarmee ik dit meestal doe (Ringwood, Voss Kveik).

Ik lees vaak dat een maand de max is, maar volgens mij is het best rekbaar, zeker als je begint met een jampot vol supergezonde slurry vers van de vergisting.

Offline Jacques

  • Hoofdbeheerder
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 32.186
  • Land: nl
  • Brouw ze, roer ze en Proost!
    • Hobbybrouwen.nl
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #43 Gepost op: 28-12-2018 13:38 u »
Gerelateerd aan dit onderwerp vind ik ook wel interessant hoe lang je gistslurries in de koelkast kan bewaren. Heb vooralsnog meerdere keren slurries meerdere maanden in de koelkast gezet in tot de top gevulde jampotjes, en deze (zonder starter) succesvol hergebruikt in nieuwe batches. Misschien ligt het aan de typen gist waarmee ik dit meestal doe (Ringwood, Voss Kveik).

Ik lees vaak dat een maand de max is, maar volgens mij is het best rekbaar, zeker als je begint met een jampot vol supergezonde slurry vers van de vergisting.

De vergisting zal aan de gang gaan als je zo veel gist ent. Het nadeel is dat je gist niet vitaal is en ook dat je heel veel dode gistcellen ent. Die hebben een negatief effect op je bier.
Beter is het een starter te maken met een klein beetje gist uit de jampot. Je hebt dan veel actievere gist die de vergisting vlot laat verlopen en veel minder last van autolyseproducten.

Offline wh_birra

  • Junior lid
  • **
  • Berichten: 67
  • Land: nl
  • Hobbybrouwen.nl is mijn informatiebron
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #44 Gepost op: 09-01-2019 09:20 u »
De vergisting zal aan de gang gaan als je zo veel gist ent. Het nadeel is dat je gist niet vitaal is en ook dat je heel veel dode gistcellen ent. Die hebben een negatief effect op je bier.
Beter is het een starter te maken met een klein beetje gist uit de jampot. Je hebt dan veel actievere gist die de vergisting vlot laat verlopen en veel minder last van autolyseproducten.

Mooi dit topic. Sluit precies aan bij de vraag waar ik nu mee rondliep. Ik heb namelijk ook de "jam-pot" methode gebruikt. Wyeast gist die ik gebruikt heb voor een dubbel en tripel in een potje in de koelkast bewaard. De vorige keren zat er niet zo'n lange tijd tussen het hergebruik.
Nu wel enkele maanden. Nu wil ik weer een giststarter maken van de slurry in de pot en die dan gebruiken voor een dubbel. Hoe kan ik nu zien of die slurry / starter nog goed is? Ik heb geen microscoop dus moet het op zicht - geur - etc. doen.

Online brouwerwaldonk

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 647
  • Land: be
  • Water is lekker als het langs brouwerij is geweest
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #45 Gepost op: 09-01-2019 10:08 u »
Er zit weliswaar een ernstig nadeel aan het bewaren van slurry van een vorig brouwsel. Ongeveer de helft van de cellen zijn al dood en gaan stilaan uiteenvallen met autolyse tot gevolg. Op zicht is een dode niet te onderscheiden van een levende, dat kan enkel met Methyleenblauw onder een microscoop.

Een lapmiddel is, die slurry 2 maal spoelen en telkens de bovenste te oogsteen want de dode zakken als eerste naar de bodem. Uiteraard zo steriel mogelijk werken om infecties in je volgend brouwsel te voorkomen.

Offline HansvV

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 220
  • Land: nl
  • Vis ook eens vr het net
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #46 Gepost op: 09-01-2019 10:10 u »
Als je de starter opbouwt met de gebruikelijke stappen, steeds een factor 10 vergroten, en je begint met slechts een klein deel van die jampot, dan zou je lijkt me vrij snel moeten constateren of in die starter dan vermeerdering optreedt. Ik doe het in 2l Erlemijers (maar begin dus met een 100 ml exemplaar). Ik roer continue (roerder) en belucht.

Offline tdp

  • Beheerder
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 2.613
  • Land: nl
  • de kroezeboom bierbrouwerij
    • Kroezeboom Bierbrouwerij
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #47 Gepost op: 09-01-2019 10:18 u »
Als je de starter opbouwt met de gebruikelijke stappen, steeds een factor 10 vergroten, en je begint met slechts een klein deel van die jampot, dan zou je lijkt me vrij snel moeten constateren of in die starter dan vermeerdering optreedt. Ik doe het in 2l Erlemijers (maar begin dus met een 100 ml exemplaar). Ik roer continue (roerder) en belucht.

Waar ik zelf dan mee zit: Ik heb buisjes ingevroren met een glycerine oplossing. Wanneer ik deze zou opschalen, met welke hoeveelheid begin ik dan? Buisjes zijn 5ml, waarvan +/- 2 ml gist, rechtstreeks uit de Wyeast smackpack. Start ik dan in eerste instantie met 50ml, of 20 ml? En in welk potje/flesje starten jullie dan? Een 1l erlenmeyer is dan ook niet echt handig lijkt me?

Offline Biertje1985

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 1.315
  • Land: nl
  • Zelf bouwen is net zo leuk als zelf Brouwen
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #48 Gepost op: 09-01-2019 10:30 u »
Waarschijnlijk ca een maand. dan zijn de meeste cellen wel dood. Gist uit een flesje opkweken is feitelijk ook zoiets. Als je bij de gist op de bodem wat appelsap doet gaat het weer gisten als er nog gist inzit. Ook al zijn er nog maar enkele cellen in leven van de miljoenen die op de bodem liggen na bv een jaar bewaartijd. Daardoor wordt het wel steeds risicovoller omdat elke besmetting met maar 3 gistcelen al fataal is.
Kan een stuk langer, gewoon in de koelkast. met een gevulde petling (XL) van 3 maanden na de starterdatum kan ik gewoon nog steeds een beginstarter van 1 liter starten en binnen 24 uur opschalen naar 3 liter. Meestal maak ik dan nog een extra stap, theoretisch zou ik dan te veel gist toevoegen aan een bovengistend bier maar ik verwacht dat mijn starters minder goed zijn dan wat BrouwHulp calculeert.
Bovendien is overpitchen minder vervelend dan onderpitchen.

Offline HansvV

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 220
  • Land: nl
  • Vis ook eens vr het net
Re: Actieve gist opslaan: koelkast of vriezer?
« Reactie #49 Gepost op: 09-01-2019 10:35 u »
Ik maakte de afgelopen maand starters van restjes uit bierflessen. Staat ook ergens op dit forum beschreven. Ik maakte, op advies van de kenners, een volume wort aan uit moutextract (ca 80 g extract/l water, goed doorkoken) en deed dat mespuntje gist in een 50 ml kolfje. Beetje beluchten, roeren en nadat die actief was ben ik via een 250 ml Erlemeijer uiteindelijk op die 2 liter uitgekomen. En daarvan, na bezinken, de slurry gent. Dan doe ik het goed meen ik. Zou dus met die ingevroren staal ook zo moeten kunnen, althans dat was mijn idee toen ik deze vraagstelling startte.