Hoe plaats je een foto op dit forum, klik hier voor nadere uitleg.

Steun het forum. Koop via deze links: Nederlandstalige bierboeken, Engelstalige bierboeken, een bierig artikel of een ander artikel van bol.com

Auteur Topic: Hydrometer versus refractometer  (gelezen 46677 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

Offline EBC

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.779
  • Land: be
  • Beer blings us together.
    • Perron Bieren
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #50 Gepost op: 25-04-2014 20:21 u »
Onzin... ik brouw professioneel (en jij ook) en gebruik een refractometer... Prima te gebruiken. Wellicht dat België hier andere eisen aan stelt, maar het is wel degelijk bruikbaar! 100% geschikt!

Nonsense!

Dat is een keuze en dus hun keuze, ouderwetse gedachten. Gebruik van laptop en brouwsoftware is ook bij een professionele brouwerij een toevoeging... ik maak het wekelijks mee! 
En de hele groten brouwen computer gestuurd!  >:D

Totaal ongegrond deze opmerking beste Jasper!  :proost2:

Nou nou Oscar,

Zonder computer kan je weinig met een refractometer als de vergisting eenmaal op gang is.
Ik kom tijdens mijn werk dagelijks mensen tegen die brouwen en geen computer gebruiken. Voor hen is een refractometer dan enkel geschikt tijdens de brouwdag…
Ik werk bij de grootste verdeler van bierbrouwproducten in Europa, ik spreek dagelijks met tientallen brouwers.

In mijn eigen brouwerij verlangt de Douane dat ik monsters inlever voor elk biertype dat ik brouw. Die monsters worden in een labo geanalyseerd. Tja, en dan verlangt men wel dat die analyses kloppen met op mijn etiketten staat, en ook met wat ik invul op de accijnsaangifte.
De nauwkeurigheid die ik daarbij moet halen, is met een hobby refractometer niet te meten. Het zal in NL wel anders zijn zeker?

Heb je iets nodig dat je bij Bol.com wil kopen? Zoek het op met de onderstaande advertentie en bestel. Pas het zoekwoord aan. Je kunt zoeken in de volledige catalogus van Bol. Door de spullen van Bol te kopen via onderstaande advertentie steun je het forum en het kost je niets extra. Voor de bierliefhebber hebben ze overigens meer spullen dan je zou verwachten. Zoek maar eens.


Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.136
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #51 Gepost op: 25-04-2014 21:37 u »
Een beetje lastig is dat je bij troebele wort/jong bier geen scherpe aftekening krijgt.

Zie eerder in dit topic: injectiespuitje, slangetje met filtertje van aangedrukt propje watten 10 druppeltjes, dan 11e drppeltje op de refractometer geeft scherpe lijn, ook bij troebel bier.

HansH

Offline Oscar

  • Beheerder BrouwVisie
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 23.789
  • Land: nl
  • BrouwVisie, brewvision, brauVision...
    • De Bier Brouwer
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #52 Gepost op: 25-04-2014 21:57 u »
Zonder computer kan je weinig met een refractometer als de vergisting eenmaal op gang is.

Meten tijdens de vergisting vind ik persoonlijk een beetje onzinnig mits de vergisting goed loop. en aan het einde v/d vergisting gebruik ik een hydrometer en proffesioneel een platometer (zelfde princiepe)

Ik kom tijdens mijn werk dagelijks mensen tegen die brouwen en geen computer gebruiken. Voor hen is een refractometer dan enkel geschikt tijdens de brouwdag…

En daar is ie dan ook voor bedoeld... :) ;)

Ik werk bij de grootste verdeler van bierbrouwproducten in Europa, ik spreek dagelijks met tientallen brouwers.

Tof!  :biersmile: :brouwen:

In mijn eigen brouwerij verlangt de Douane dat ik monsters inlever voor elk biertype dat ik brouw. Die monsters worden in een labo geanalyseerd.

Gaaf! En daarvan krijg je ook een analyserapport? Kosteloos?  :)

Tja, en dan verlangt men wel dat die analyses kloppen met op mijn etiketten staat, en ook met wat ik invul op de accijnsaangifte.

18 Plato of 19 Plato maakt geen reet uit voor de accijnzen, tenminste niet in Nederland? Of worden de accijnzen in België per 0,01 °Plato hoger?  :weetniet: :weetniet:

De nauwkeurigheid die ik daarbij moet halen, is met een hobby refractometer niet te meten. Het zal in Nederland wel anders zijn zeker?

Zeker, hoe nauwkeurig moet het zijn dan? Op 0,001°C Plato? Dat kun je toch niet meten. In Nederland maakt het niet zo veel uit..en wordt er achteraf (periodiek) gecontroleerd er zijn 4 categorieën die je accijnzen bepalen alles daartussen komt niet zo nauw. Maar je administratie van aantal liters (afgevuld) moet wel kloppen met enigszins je moutinkoop, komt niet op 0,1°Plato aan...

Ik vraag mij toch af hoe exact jou metingen moeten zijn voor de Belgische douane? :brouwen: En welke methode jij gebruikt om dat te meten?  :weetniet:

 :degroeten:

Offline EBC

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.779
  • Land: be
  • Beer blings us together.
    • Perron Bieren
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #53 Gepost op: 25-04-2014 22:28 u »
De gemiddelde hobbybrouwer wil toch een meter om allles mee te meten. Zodra ik in de winkel zeg dat een refractometer na de gisting enkel werkt met een computer, dan haakt 90% van de klanten af. Daarmee is een refractometer helemaal niet zo populair in de praktijk. En al zeker niet gezien de kosten ervan, die een factor 5 zijn tov een hydrometer.

Voor de Belgische douane word ik wel geacht binnen 0,1 plato te kunnen meten. Er zijn accijns-acategorieen per 2 plato. Maar wat je meet moet dan wel in de juiste categorie liggen, en daarvoor verwacht men een correcte opgave in tienden plato.
En ja, ik krijg van de meegegeven monsterflessen een gratis analyse rapport. Het is beperkt, maar ik krijg het, samen met het rapportcijfer voor de nauwkeurigheid van mijn opgaven.  :D.

Daarnaast moet ik registraties bijhouden voor elk type mout…hoeveel ik ervan inkoop en hoeveel kilo ik in elk brouwsel verwerk. Hop mag op 1 hoop, maar moet net zo geregistrerd worden. En voor elk biertype/brouwsel hoeveel liters ik maak en afvul in fles en vat.

Voor elk type bier houd ik een lijst bij met het aantal flessen/vaten  dat in het entrepot staat.

Elk brouwsel dat ik maak moet ik drie werkdagen van te voren aangeven.

Van elk type bier moet ik etiketten opsturen om te voldoen aan mijn vergunning voor herbruikbare verpakkingen.
Van elk biertype moet ik op gezette tijden 3 monsterflessen inleveren.

Accijnsaangifte is een wekelijks gebeuren.

Jij boft maar daar in Nederland. ;D

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.136
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #54 Gepost op: 25-04-2014 22:39 u »

En daar is ie dan ook voor bedoeld... :) ;)

Daar ben ik het dan weer niet mee eens. ik gebruik al jaren alleen nog maar de refractometer. ook tijdens de gisting en dat werkt prima
3 x hetzelfde recept gebrouwen en ik kon met de refractometer een dag vantevoren het tijdstip afschatten waarop het bier was uitgegist, alcohol, vergistingsgraad bepaald etc.
HansH

Offline Jacques

  • Hoofdbeheerder
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 32.749
  • Land: nl
  • Brouw ze, roer ze en Proost!
    • Hobbybrouwen.nl
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #55 Gepost op: 25-04-2014 23:14 u »
En daar is ie dan ook voor bedoeld... :) ;)

Ook ik ben daar niet mee eens. Handrefractometers zijn volgens mij vooral ontwikkeld voor de wijnboeren om snel te kunnen beoordelen of de druiven voldoende suikers hebben.

De toepassing zoals wij die nu gebruiken na de vergisting is pas zo'n 20 jaar oud. Toen werden de eerste formules gepubliceerd waarmee het SG tijdens de vergisting bepaald  kon worden.

Offline Adbrouwt

  • ABV De Bierkaai
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 2.165
  • Land: nl
  • Wordt wort bier dan wordt wort vergist
    • ABV de bierkaai
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #56 Gepost op: 26-04-2014 00:44 u »
Jij boft maar daar in Nederland. ;D
Nooit gedacht dat ik het nog zo roerend met je eens zou zijn.  :-*

Offline RobinB

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 20.934
  • Land: nl
  • Nooit geschroten is altijd mis!
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #57 Gepost op: 26-04-2014 02:37 u »
Hoog tijd om weer een sub-topic af te splitsen! ;D

Offline RobinB

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 20.934
  • Land: nl
  • Nooit geschroten is altijd mis!
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #58 Gepost op: 26-04-2014 02:41 u »
De toepassing zoals wij die nu gebruiken na de vergisting is pas zo'n 20 jaar oud. Toen werden de eerste formules gepubliceerd waarmee het SG tijdens de vergisting bepaald  kon worden.
Ow...! Pas 20 jaar!
Geen wonder dat niemand daar nog van weet, pas 20 jaar, dat is nooit lang genoeg om duidelijke instructies algemeen bekend te maken... ::) ::) ::)




(Nog los van het feit dat je niet hóeft om te rekenen naar SG)

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.136
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #59 Gepost op: 26-04-2014 10:03 u »
Hier misschen een mooi voorbeeld wat de refractometer waard is tijdens de vergisting:

Een proefje om de alcoholtolerantie van een giststam te onderzoeken.
Hiervoor neem ik wort van 20 Brix en laat die vergisten tot 90% van de vergistbare suiker is vergist.
Daarna voeg ik steeds een beetje suiker toe en houd de vergisting constant op 90% door de Brix waarde op de daar bijbehorende waarde te regelen. op een bepaald moment zal het dan steeds langer gaan duren voordat nieuwe suiker toegevoegd kan worden en weet je wat de gist aankan. dit tabelletje heb ik voorbreid met mijn reken demo (bierrekenen.exe)
http://www.triple-w.org/index.php?option=com_jdownloads&Itemid=546&view=summary&cid=25&catid=6



de meting doe ik door een beetje gistende wort op te zuigen door een siliconenslangetje wat door het deksel loopt. dus vat hoeft niet open.

HansH

 

Offline PietO

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 675
  • DeGulleGamel
    • Bergsch Bierbrouwers Gilde
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #60 Gepost op: 26-04-2014 10:11 u »
Zie eerder in dit topic: injectiespuitje, slangetje met filtertje van aangedrukt propje watten 10 druppeltjes, dan 11e drppeltje op de refractometer geeft scherpe lijn, ook bij troebel bier.

HansH

Hans, ik heb zo'n stationaire Atago refractometer. Daar valt het op dat als je snel bent (binnen 1-2 sec.) dat het beeld scherp genoeg is om de kruislijnen op het grensvlak te plaatsen, maar als je langer wacht het beeld troebel wordt. Is dat ook zo met de standaard hand-refractometers zodat gefilterd moet worden?

Offline Oscar

  • Beheerder BrouwVisie
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 23.789
  • Land: nl
  • BrouwVisie, brewvision, brauVision...
    • De Bier Brouwer
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #61 Gepost op: 26-04-2014 11:24 u »
De gemiddelde hobbybrouwer wil toch een meter om allles mee te meten. Zodra ik in de winkel zeg dat een refractometer na de gisting enkel werkt met een computer, dan haakt 90% van de klanten af. Daarmee is een refractometer helemaal niet zo populair in de praktijk. En al zeker niet gezien de kosten ervan, die een factor 5 zijn tov een hydrometer.

Oke, maar nu zijn de refractometers bij Brouwland ook wel erg duur. Op internet heb je voor ± € 25 een refractometer thuis... Samen met met een hydrometer is het prima werken. :brouwen: Ik zou niet meer zonder willen...

Voor de Belgische douane word ik wel geacht binnen 0,1 plato te kunnen meten.

Dat kan prima met een refractometer  :)

Er zijn accijns-acategorieen per 2 plato. Maar wat je meet moet dan wel in de juiste categorie liggen, en daarvoor verwacht men een correcte opgave in tienden plato.

Dat ze dat vragen is tot daar aan toe, maar voor de accijnzen komt het niet op 0,1°Plato aan... een kleine afwijking (mits geen grensgeval) maakt niet uit.  Geldt dit trouwens ook voor de waarde eind vergisting?  :weetniet:

En ja, ik krijg van de meegegeven monsterflessen een gratis analyse rapport. Het is beperkt, maar ik krijg het, samen met het rapportcijfer voor de nauwkeurigheid van mijn opgaven.  :D.

Dat is wel mooi, heb je meteen een soort van kwaliteitskeurmerk  :)


Daarnaast moet ik registraties bijhouden voor elk type mout… hoeveel ik ervan inkoop en hoeveel kilo ik in elk brouwsel verwerk. Hop mag op 1 hoop, maar moet net zo geregistrerd worden. En voor elk biertype/brouwsel hoeveel liters ik maak en afvul in fles en vat.

Voor elk type bier houd ik een lijst bij met het aantal flessen/vaten  dat in het entrepot staat.

Elk brouwsel dat ik maak moet ik drie werkdagen van te voren aangeven.

En deze gehele exacte procedure zit volledig verwerkt in de Pro versie van BrouwVisie  ^-^ :brouwen:

Van elk type bier moet ik etiketten opsturen om te voldoen aan mijn vergunning voor herbruikbare verpakkingen.
Van elk biertype moet ik op gezette tijden 3 monsterflessen inleveren.

Accijnsaangifte is een wekelijks gebeuren.
De Belgen zijn wel streng daarin zeg... Volgens mij gaat de accijns aangifte in Nederland per maand... :)

Jij boft maar daar in Nederland. ;D

Ik hoef geen aangifte te doen, maar de brouwerij waar ik werk wel... :)

Offline Jacques

  • Hoofdbeheerder
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 32.749
  • Land: nl
  • Brouw ze, roer ze en Proost!
    • Hobbybrouwen.nl
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #62 Gepost op: 26-04-2014 11:42 u »
Ow...! Pas 20 jaar!
Geen wonder dat niemand daar nog van weet, pas 20 jaar, dat is nooit lang genoeg om duidelijke instructies algemeen bekend te maken... ::) ::) ::)

In feite was de publicatie in Brauwelt de eerste instructie waarin bekend gemaakt werd hoe een refractometer te gebruiken bij de biervergisting. Daarbij was ook al rekening gehouden met het feit dat wort wat anders is dan een zuivere sucrose-oplossing.

Hier op het forum is ook heel wat keren vertelt dat je een refractometer anders moet gebruiken als er alcohol gevormd is. En natuurlijk gebeurt dat ook op andere websites.
Desondanks zie je keer op keer dat het fout gaat. 20 jaar instructie heeft dus de onduidelijkheid niet weggenomen...

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.136
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #63 Gepost op: 26-04-2014 13:21 u »
Desondanks zie je keer op keer dat het fout gaat. 20 jaar instructie heeft dus de onduidelijkheid niet weggenomen...
De auto bestaat ook al bijna 100 jaar en nog weten sommige mensen er niet mee om te gaan en anderen heel goed. Zegt dat dan iets over de auto of over de mensen?
HansH

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.136
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #64 Gepost op: 26-04-2014 13:22 u »
In feite was de publicatie in Brauwelt de eerste instructie waarin bekend gemaakt werd hoe een refractometer te gebruiken bij de biervergisting. Daarbij was ook al rekening gehouden met het feit dat wort wat anders is dan een zuivere sucrose-oplossing.
Kan ik dat artikel ergens downloaden?

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.136
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #65 Gepost op: 26-04-2014 13:25 u »
Hans, ik heb zo'n stationaire Atago refractometer. Daar valt het op dat als je snel bent (binnen 1-2 sec.) dat het beeld scherp genoeg is om de kruislijnen op het grensvlak te plaatsen, maar als je langer wacht het beeld troebel wordt. Is dat ook zo met de standaard hand-refractometers zodat gefilterd moet worden?
Ik zie dat effect niet. het is wazig of niet wazig. na filteren altijd scherp.
HansH

Offline RobinB

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 20.934
  • Land: nl
  • Nooit geschroten is altijd mis!
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #66 Gepost op: 26-04-2014 14:00 u »
Hier op het forum is ook heel wat keren vertelt dat je een refractometer anders moet gebruiken als er alcohol gevormd is. 20 jaar instructie heeft dus de onduidelijkheid niet weggenomen...
Van 20 jaar instructie is zeker geen sprake.
Toen de refractometers een beetje in opgang kwamen heerste eerst nog het idee dat ze na de start van de vergisting niet meer bruikbaar waren voor de SG bepaling omdat de simpele omrekening niet meer werkt.

Pas nadat HansH met zijn topic over de correctie kwam (hulde! :groots: ), kwam het besef dat de refractometer ook bruikbaar is voor SG bepalingen tijdens de vergisting. Dat is nu een jaar of 5 geleden?
De introductie van de correctie in BrouwHulp en BrouwVisie is nog recenter.

Als jij dat dan al 20 jaar geleden wist, waarom heb je het dan al die tijd stil gehouden? ???
En nu nog steeds; waarom maak je niet duidelijke "sticky"-topics in een paar boards, verwijzend naar het correct gebruik van de refractometer tijdens de vergisting?
Tegenwerken door te stellen dat iedereen maar een hydrometer moet kopen helpt ook niet...

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.136
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #67 Gepost op: 26-04-2014 14:25 u »
In 2007 heb ik een half jaar onderzoek gestopt in het uitvissen van de refractometer en hydrometer mbt wort en bier omdat ik tot dan toe daar niets over kon vinden. Dat leverde het volgende boekwerkje op:
http://www.triple-w.org/index.php?option=com_jdownloads&Itemid=546&view=viewdownload&catid=9&cid=26

Als Jacques nu zegt dat iets soortgelijks er al 20 jaar geleden was, dan wil ik wel graag de details daarvan weten.

HansH   

Offline Herman

  • Maischen doe je in een koelbox! (of in een grainfather)
  • Beheerder
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 6.804
  • Land: nl
  • www.biergildegroningen.nl
    • Groningsch Bier- en wijnmakersgilde
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #68 Gepost op: 26-04-2014 14:45 u »
In 2007 heb ik een half jaar onderzoek gestopt in het uitvissen van de refractometer en hydrometer mbt wort en bier omdat ik tot dan toe daar niets over kon vinden. Dat leverde het volgende boekwerkje op:
http://www.triple-w.org/index.php?option=com_jdownloads&Itemid=546&view=viewdownload&catid=9&cid=26

Als Jacques nu zegt dat iets soortgelijks er al 20 jaar geleden was, dan wil ik wel graag de details daarvan weten.

HansH   

Blijkbaar mag dit document maar een keer/enkele keren gedownload worden?

Als ik de gebruikersovereenkomst akkoord geef krijg ik:
Citaat
You has your limit at downloads for today reached!
When this calender day is over (Server time 00:00:01), you can download the next files.

Grappig Engels overigens, Nederlandse zin woord voor woord vertaald?

Offline Roelof

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 546
  • Land: nl
  • Brouwerij Duvelsver.
    • Wortketel
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #69 Gepost op: 26-04-2014 15:27 u »
Blijkbaar mag dit document maar een keer/enkele keren gedownload worden??

Als ik de gebruikersovereenkomst akkoord geef krijg ik:
Grappig Engels overigens, NL zin woord voor woord vertaald?
Maken ze je blij met een dode gistcel. ;)

Offline EBC

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.779
  • Land: be
  • Beer blings us together.
    • Perron Bieren
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #70 Gepost op: 26-04-2014 15:44 u »
Heeft dat antieke promash dit ook niet erg lang? De uitvinding komt zeker niet uit Nederland.

Offline William

  • Maasland thuisbrouwers genootschap
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 9.929
  • Land: nl
  • kloek, kloek, kloek en gezondheid!
    • Kloekus
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #71 Gepost op: 26-04-2014 17:21 u »
Heeft dat antieke promash dit ook niet erg lang? De uitvinding komt zeker niet uit Nederland.

Het is zeker niet nieuw.
Een leuk stukje uit BYO  http://byo.com/stories/item/1313-refractometers waarin wordt gerefereerd naar Jason Donovan van Promash  en Louis Bonham http://www.beerandloafing.org/hbd/fetch.php?id=55551 die is geinspireerd door werk uit de jaren 30.

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.136
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #72 Gepost op: 26-04-2014 22:11 u »
Maken ze je blij met een dode gistcel. ;)
Ging bij mij ook fout met downloaden. Zit ergens een bugje, heb ik al bij triple-w aangemeld. Stuur mij even een pb met mailadres, dan stuur ik het wel per mail (2.2 Mb)

HansH

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 7.136
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #73 Gepost op: 26-04-2014 22:26 u »
Het is zeker niet nieuw.
Een leuk stukje uit BYO  http://byo.com/stories/item/1313-refractometers waarin wordt gerefereerd naar Jason Donovan van Promash  en Louis Bonham http://www.beerandloafing.org/hbd/fetch.php?id=55551 die is geinspireerd door werk uit de jaren 30.
Klopt, promash had al de refractometer hydrometer combinatie voordat ik er in 2007 naar ben gaan kijken, maar alles wat ik heb kunnen achterhalen aan achtergrondinfo was gebaseerd op fitting formules zonder theoretische achtergrond. Ik heb geprobeerd de theoretische achtergrond te achterhalen, uitgaande van de basis, nl hoe SG en brekingsindex afhangen van suikerconcentratie, alcoholconcentratie en eiwit en vervolgens hoe suiker, alcohol en eiwit met elkaar samenhangen in wort en bier. met de formules die daaruit kwamen kon ik vrijwel exact wat Jeffrey Donnovan in promash deed, maar met als voordeel dat het ook duidelijk was hoe je er aan komt.

HansH

Offline Jacques

  • Hoofdbeheerder
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 32.749
  • Land: nl
  • Brouw ze, roer ze en Proost!
    • Hobbybrouwen.nl
Re: Hydrometer versus refractometer
« Reactie #74 Gepost op: 27-04-2014 12:04 u »
Kan ik dat artikel ergens downloaden?

Daarvoor zul je bij Bauwelt moeten zijn.

Ik moet het ergens nog hebben liggen maar dit terugvinden is niet eenvoudig. Er liggen hele grote stapels Brauwelt bij mij thuis en de indexen zijn niet erg handig.