Hoe plaats je een foto op dit forum, klik hier voor nadere uitleg.

Steun het forum. Koop via deze links: Nederlandstalige bierboeken, Engelstalige bierboeken, een bierig artikel of een ander artikel van Bol.com

Auteur Topic: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol  (gelezen 132906 keer)

0 leden en 1 gast bekijken dit topic.

Offline Robertw

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 198
  • Land: nl
  • Straat vernoemd naar mijn grootvader.
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #50 Gepost op: 03-12-2009 23:38 u »
Herman,
Ik vraag mij af of er (veel) verschil is in de SG / suiker verhouding tussen wijn en bier, maar Hans kan hier denk ik veel beter op antwoordden...
Je kunt het uiteraard ook controleren met de spreadsheet van Hans (hoeveelheid wort en sg invullen->geeft beginsuiker per 100ml).

Verder heb ik het filmpje een aantal keer bekeken. Wat mij opvalt is dat er een redelijke hoeveelheid bellen ontsnapt voordat er een kiep komt. En dit nog niet eens op het maximum van de vergisting neem ik aan.
Is misschien simpel op te lossen door een iets langer stukje buis te gebruiken. Nu ik dit zie begin ik ook aan het formaat van mijn teller te twijfelen, al heb ik geen ontsnappende bellen gezien, maar heb er ook niet heel vaak na gekeken, de teller staat bij mij in de gistkast. Ook geen filmpje gemaakt, had ik wel moeten doen om er achteraf nog eens kritisch naar te kunnen kijken....

Heb je iets nodig dat je bij Bol.com wil kopen? Zoek het op met de onderstaande advertentie en bestel. Pas het zoekwoord aan. Je kunt zoeken in de volledige catalogus van Bol. Door de spullen van Bol te kopen via onderstaande advertentie steun je het forum en het kost je niets extra. Voor de bierliefhebber hebben ze overigens meer spullen dan je zou verwachten. Zoek maar eens.


Offline RobinB

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 20.934
  • Land: nl
  • Nooit geschroten is altijd mis!
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #51 Gepost op: 04-12-2009 09:07 u »
In een citaat van William in het andere onderwerp geeft hij aan dat 1 gram suiker 0,251 liter koolzuur produceert bij volledige vergisting.

Ik bereken het equivalent van het start SG met water en suiker. Dit aan de hand van een tabel uit 'Maak zelf wijn' van Ron Hoose. Bijvoorbeeld 10 liter met een SG van 1080 bevat 2080 gram suiker. Met deze hoeveelheid suiker is de maximaal te produceren hoeveelheid suiker te berekenen.

Vergistingsgraad = gram suiker x 0,251 / Geproduceerde hoeveelheid koolzuur.

MAAR:
In dit SG bevinden zich ook nog onvergistbare suikers! Afhankelijk van je bier ca 25%?
Ook kan je het extract zien in BrouwHulp, dus weet je van je recept ongeveer hoeveel suikers (incl onvergistbaar) er in zitten. :)

Offline hansHalberstadt

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.137
  • Land: nl
  • meten is weten
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #52 Gepost op: 04-12-2009 18:02 u »
Bijvoorbeeld 10 liter met een SG van 1080 bevat 2080 gram suiker. Met deze hoeveelheid suiker is de maximaal te produceren hoeveelheid suiker te berekenen.

Vergistingsgraad = gram suiker x 0,251 / Geproduceerde hoeveelheid koolzuur.

Aangezien het proces lineair is volgens mij corrigeer ik met de parameter L/puls
Suiker in wijn of bier zal niet veel uitmaken. Het idee is duidelijk en zal een goede simpele benadering zijn. Ik denk alleen dat er ergens in de formule iets op zijn kop staat want bij koolzuur 0 kom je op vergistingsgraad oneindig. Ik zou denken dat het is:   Vergistingsgraad=(Geproduceerde hoeveelheid koolzuur/0.251)/gram suiker. De restsuiker zal geen koolzuur vormen dus dat neem je automatisch mee denk ik. De vergistingsgraad is niet helemaal lineair met de vergiste suiker denk ik (vergistingsgraad = beginextract-eindextract)/beginextract
=(gsuiker/wortgewicht-gsuikerrest/biergewicht)/(gsuiker/wortgewicht) is bijna gelijk aan (gsuiker-gsuikerrest)/(gsuiker)  Omdat er koolzuur ontsnapt is het biergewicht minder dan het wortgewicht, maar dat scheelt niet zoveel (precies de ontsnapte koolzuur). Die factor 0.251 is gebaseerd op de ideale vergisting, maar in de praktijk is deze iets minder vanwege celopbouw etc. Je kunt dat alles best met een correctiefactor corrigeren zoals jij doet om het kloppend te krijgen binnen enkele procenten.
HansH

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #53 Gepost op: 04-12-2009 18:26 u »
Hans, bedankt voor je ondersteuning van mijn eenvoudige lineaire benadering.

In de formule heb ik inderdaad boven en onder de deelstreep verwisselt. Het moet zijn:

Vergistingsgraad = Geproduceerde hoeveelheid koolzuur in liter /(gram suiker x 0,251)) * 100%

Ik ben me ervan bewust dat er verschillende kleine niet lineaire afwijkingen zijn. Maar gezien het doel vind ik dat in ieder geval voorlopig geen probleem.

Ook het verschil in vergistingsgraad en schijnbare vergistingsgraad is (vrijwel) lineair en zal ik in de L/puls parameter corrigeren.

Ik heb een aantal vergistingen nodig om de optimale parameter te kunnen bepalen. Het experiment n=2 is nu bezig. Na een stuk of 6 vergistingen zal blijken of ik het SG tijdens de vergisting juist kan bepalen met behulp van deze berekening. Tot die tijd verander ik de bellenteller en de berekening niet.

Mijn doel is om het eind SG plus minus 2 hydrometer SG punten te kunnen bepalen aan de hand van de bellenteller informatie. Pas in het voorjaar ben ik aan mijn 6e vergisting dus dan pas weet ik of dat gaat op deze manier.

Overigens is het inzicht in de vergisting die ik verkrijg uit de vorm van de grafiek waardevoller dan dat het eind SG exact te bepalen is uit de bellenteller informatie. Bijvoorbeeld het moment van de vergistingspiek en dat er na 24 uur al eenderde van de suikers vergist zijn. Verder is te zien dat de piek 5 maal heviger is dan de vergisting 24 uur na de piek. Tevens lijkt de vorm van de grafiek mooi op die van de vorige vergisting alleen was toen de hevigheid minder. Kortom hier is al veel uit te leren voor mij.

Offline William

  • Maasland thuisbrouwers genootschap
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 9.565
  • Land: nl
  • kloek, kloek, kloek en gezondheid!
    • Kloekus
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #54 Gepost op: 04-12-2009 19:13 u »
Overigens is het inzicht in de vergisting die ik verkrijg uit de vorm van de grafiek waardevoller dan dat het eind SG exact te bepalen is uit de bellenteller informatie.

Hier gaat het denk ik ook om. De vorm van de curve geeft aan hoever de vergisting is. Als je dit een aantal keren gedaan hebt zul je de vorm van de curve herkennen. Het zou leuk zijn om te zien hoe de vorm is als je een zeer langzame vergisting hebt (underpitching) of als je een gestokte vergisting hebt.

Daarnaast kun je via de vorm van de curve bepalen wanneer je bijvoorbeeld de temperatuur gecontrolleerd omhoog kunt laten gaan.

In de omrekening van het aantal bellen naar de vergistingsgraad zitten een hoop factoren die we kennen maar waarschijnlijk ook een hoop die we niet kennen.

Offline Robertw

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 198
  • Land: nl
  • Straat vernoemd naar mijn grootvader.
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #55 Gepost op: 04-12-2009 20:21 u »
Daarnaast kun je via de vorm van de curve bepalen wanneer je bijvoorbeeld de temperatuur gecontroleerd omhoog kunt laten gaan.


Dat is een vraag waar ik al een tijdje mee rondloop. M.a.w. op welk punt kun je het beste de temperatuur verhogen?
Uiteraard is dit van een boel factoren afhankelijk en afhankelijk wat je wilt.
Voor de “Boddingtons Bitter Kloon” hebben wij de Windsor korrelgist gebruikt. Hiervoor wordt geadviseerd: "Vergisten tussen de 17°C en 21°C"

In de onderstaande grafiek is het punt te zien (groene punt) waar ik de vergistingstemperatuur heb verhoogd van 19 naar 20 °C.

Dit is voor ons de eerste vergisting in een gistkast, en ook de eerste vergisting met de bellenteller.

Opeens komen er dus weer een heleboel extra parameters bij, alsof die er nog niet genoeg zijn bij het brouwen...

-wat is bij deze gist de beste temperatuur om mee te starten?
-Wanneer verhoog je de temperatuur?
-Welke temperatuur stel je in na de hoofdgisting, en wanneer, en kun je daarbij (dik) over de 21 graden gaan?



ps. misschien is het een idee om hiermee een nieuw topic te starten?

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #56 Gepost op: 04-12-2009 20:34 u »
Het was inderdaad een goed idee geweest hier een nieuw topic over te starten.

Het is opvallend dat na je vergistingspiek er nog nauwelijks vergisting heeft plaats gevonden. Bij mij zie je na de piek de vergisting op 1 vijfde deel van de piek doorgaan. Tijdens die vergistingspiek heb je met een koelkast de temperatuur op 19 ºC gehouden? Je zou denken dat tijdens de vergistingspiek de temperatuur flink opgelopen is waardoor na de piek tijdens de afkoeling de gist in rust is gegaan.

Die groene punt waar je de temperatuur hebt verhoogt lijkt mij eigenlijk wel het juiste moment. Je had die verhoging misschien in stappen van 1 ºC per dag kunnen doen.

Het is lang geleden dat ik met de Windsor heb gebrouwen en ik heb er zeker geen koolzuurproductie grafiek van. Misschien is het wel typerend voor deze gist. Dat deze niet ver doorgist is in ieder geval wel bekend.

Offline RobinB

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 20.934
  • Land: nl
  • Nooit geschroten is altijd mis!
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #57 Gepost op: 04-12-2009 21:18 u »
Voor de “Boddingtons Bitter Kloon” hebben wij de Windsor korrelgist gebruikt.

Aiaiaiai! Dat had natuurlijk de S04 moeten zijn!
Gistprofiel springt eruit!

(had ik wilco ook al eens gezegd, jullie zijn toch brew-mates?)

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #58 Gepost op: 04-12-2009 22:21 u »
Nog even en grafische update.



De piek is duidelijk voorbij en het langzaam laten oplopen van de temperatuur is begonnen.

Offline William

  • Maasland thuisbrouwers genootschap
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 9.565
  • Land: nl
  • kloek, kloek, kloek en gezondheid!
    • Kloekus
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #59 Gepost op: 04-12-2009 22:28 u »
Om een gist aan de gang te houden zul je volgens vlak na de piek van de vergisting de temperatuur moeten verhogen. Op het moment dat de productiesnelheid al sterk is teruggelopen zal de gist al heel veel van z'n activititeit hebben verloren.

Ik ben erg benieuwd of je een opleving in activiteit gaat zien of dat de productiesnelheid langzaam blijft afkalven.

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #60 Gepost op: 04-12-2009 22:40 u »
Ik verwacht geen opleving meer te zien. De vorige keer bleef het aantal liter per uur langzaam aflopen ondanks dat de temperatuur steeds hoger werd.

Die 36 uur van de eerste stap mag inderdaad korter. De volgende keer zal ik die niet langer dan 24 of 30 uur maken. Ik had die ochtend wat weinig tijd omdat ik die dag de hele dag op een beurs moest staan.  

Maar toch verwacht ik dat de hevigheid van vergisting ook bij eerder laten oplopen van de temperatuur ook snel naar beneden zal gaan. Waarom dat is weet ik eigenlijk niet. Voordat ik deze grafieken zag had ik niet verwacht dat het verschil in hevigheid van de vergisting tussen piek en 12 uur later een factor 5 zou zijn.

Offline William

  • Maasland thuisbrouwers genootschap
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 9.565
  • Land: nl
  • kloek, kloek, kloek en gezondheid!
    • Kloekus
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #61 Gepost op: 04-12-2009 22:44 u »
Maar toch verwacht ik dat de hevigheid van vergisting ook bij eerder laten oplopen van de temperatuur ook snel naar beneden zal gaan. Waarom dat is weet ik eigenlijk niet.

Ik denk dat ook. Ik denk dat je grofweg kunt stellen dat het oppervlak onder de curve grofweg gelijk moet zijn. Wil je echt een andere curve krijgen dan zul je al vroeg tijdens de vergisting met de temperatuur moeten spelen. Waarschijnlijk al een stukje voor de piek van de productiesnelheid, ook al omdat het even zal duren voordat de gist zich heeft aangepast aan de omstandigheden.

Offline Robertw

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 198
  • Land: nl
  • Straat vernoemd naar mijn grootvader.
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #62 Gepost op: 04-12-2009 23:47 u »
Het is opvallend dat na je vergistingspiek er nog nauwelijks vergisting heeft plaats gevonden. Bij mij zie je na de piek de vergisting op 1 vijfde deel van de piek doorgaan.
Misschien heeft het met het begin SG te maken (is in dit bier maar 1040), volgens mij zijn de suikers hier al zo goed als op.

Je had die verhoging misschien in stappen van 1 ºC per dag kunnen doen.
Maar een halve dag later is de vergisting al over... En hoe snel zal de temperatuur in het gistvat oplopen, nadat je de temperatuur van de lucht er omheen slechts 1 graad verhoogt?
En met de marge tot 21 graden voor deze gist, tot welke temperatuur zou je dan na de hoofdgisting kunnen gaan?

Aiaiaiai! Dat had natuurlijk de S04 moeten zijn!
Gistprofiel springt eruit!
Tja,we zien wel wat het wordt...

(had ik Wilko ook al eens gezegd, jullie zijn toch brew-mates?)
Klopt.

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #63 Gepost op: 05-12-2009 08:34 u »
Robert,

Je hebt de temperatuur sensor toch wel tegen het gistvat aan gemonteerd? Liefst met een sponsje of iets dergelijks erover zodat je de temperatuur van het wort meet en niet de omgeving.

Offline Robertw

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 198
  • Land: nl
  • Straat vernoemd naar mijn grootvader.
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #64 Gepost op: 05-12-2009 10:47 u »
Niet dus :(
Verbeterpuntje voor de volgende vergisting...
Op het moment dat de gist zelf energie heeft geleverd is er niet meer bijverwarmd. De gistkast zelf staat wel redelijk koel en zal op dat moment wat energie lekken.
Verder stond de temperatuur ingesteld op 19 graden, nog 2 graden onder het maximum van de gist.
We hopen er het beste van, volgende keer beter...

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #65 Gepost op: 05-12-2009 10:58 u »
Dat is nu een mooi restultaat van je bellenteller. Achteraf kan je zien waar mogelijk een probleem zit in je vergising.  :duimop:

Als je veel gist toevoegt en/of het gistvat isoleert door heb in een gistkast te plaatsen dan heb je eerder en meer last van het oplopen van de temperatuur tijdens de vergistingspiek.

Actief koelen tijdens de vergistingspiek en de temperatuursensor aan het gistvat monteren zijn hierbij belangrijk. Door het oplopen van de temperatuur tijdens het begin van de gisting zal ook het smaakprofiel van de gist beïnvloed zijn.
Na de vergisingspiek kan je beter proberen te voorkomen dat de temperatuur gaat dalen. Bijverwarmen is dan wel weer gewenst. Temperatuurdaling brengt de gist in rust, een langzame stijging in temperatuur houdt de gist langer actief na de vergistingspiek.

Offline Robertw

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 198
  • Land: nl
  • Straat vernoemd naar mijn grootvader.
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #66 Gepost op: 05-12-2009 11:05 u »
Ok, de volgende keer wordt de temperatuur op of in het vat gemeten...
Volgens mij is de temperatuur niet zo hoog geweest dat de koeling is ingeschakeld tijdens de gistpiek.
Dat is dan wel weer het mooie van jouw systeem, dat je alles achteraf kunt bekijken.

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #67 Gepost op: 05-12-2009 13:52 u »
Ik vind de grafieken op het scherm nog handiger dan het loggen wat je achteraf kan bekijken. De logfile importeer ik in Excel en druk ik aan het eind van de vergisting in de vorm van een grafiek af en stop ik bij het recept en andere gegevens van het bier.

De bellenteller wordt bruin van het jongbier. Dit terwijl de afstand tussen het schuim en de koolzuurafvoer ongeveer een halve meter is. Er is zeker geen schuim in de slang gekomen.
Verder raakt het koperdraad van de teller aangetast door het koolzuur denk ik. De bellenteller ruikt een beetje naar banaan, lekker.




Offline Robertw

  • Vol lid
  • ***
  • Berichten: 198
  • Land: nl
  • Straat vernoemd naar mijn grootvader.
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #68 Gepost op: 05-12-2009 14:23 u »
Vreemde vertroebeling..
Misschien moeten we ook de bellenteller eerst goed ontsmetten voor gebruik in het vervolg?
Bij mij is het koper ook niet donker. Juist bij een zuur zou ik verwachten dat het juist mooi glimmend zou worden.
Zouden het algen kunnen zijn die CO2 hebben omgezet in O2?

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #69 Gepost op: 05-12-2009 14:45 u »
Er zit ook wat putlucht (Rochefort gist) aan het koolzuur wat ontsnapt. Mogelijk zit er wat van zwavel in de vergistingsproducten die het koper laten verkleuren.

Dit verkleuren van het koper had ik bij het vorige gist niet. Dat was de US-05.

Goed schoonmaken en wat ontsmetten van de bellenteller net zoals een waterslot lijkt me inderdaad verstandig.

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #70 Gepost op: 07-12-2009 19:33 u »
Vandaag is het bier 5 dagen aan de vergisting bezig daarom maar eens een update.



De afgelopen dagen blijft door het langzaam oplopen van de temperatuur de vergistingssnelheid constant op zo'n 3,2 L CO2 per uur. Je ziet soms dat het even net wat daalt maar even later na het oplopen van de temperatuur stijgt de snelheid weer.
Ik verwacht dat na morgen als de 25 ºC bereikt is de snelheid van vergisting echt zal gaan dalen. Ondertussen is de geschatte schijnbare vergistingsgraad 66%.

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #71 Gepost op: 14-12-2009 21:45 u »
De vergisting is bijna afgelopen daarom met een hydrometer het SG gemeten. Het huidige SG is 1006 geworden, dit is 92% vergistingsgraad.

Hieronder de huidige status.


De parameter L/puls in Tcontrol is de vorige keer blijkbaar wat te ver gecorrigeert want de vergistingsgraad die Tcontrol aangeeft is 100,5% terwijl het 92,3 procent is volgens de hydrometer. De parameter is dus blijkbaar ongeveer 8% te hoog. Maar het meten of schatten van het aantal liters van het brouwsel heeft ook een flinke invloed. Een liter verschil heb je zo en dat is al 5% bij 20 liter.

De factor voor dit brouwsel is dus blijkbaar 0,065 L/puls in plaats van 0,0180.

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #72 Gepost op: 22-12-2009 21:06 u »
De hergisting bij 23 ºC duurt nog ruim een week maar toch alvast een Excel uitdraai gemaakt van de logging van de vergisting van dit bier.



Voor de duidelijkheid 1440 minuten is 1 dag.

Wat ik opvallend vind is dat de koolzuurproductie aan het eind van de vergisting onregelmatig wordt. Eerst daalt de koolzuurproductie per uur constant en toen het bier vrijwel uitvergist was lijken er nog wat laatste stuiptrekkingen te ontstaan.

Iemand een idee waardoor dat zou kunnen komen?

Offline William

  • Maasland thuisbrouwers genootschap
  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 9.565
  • Land: nl
  • kloek, kloek, kloek en gezondheid!
    • Kloekus
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #73 Gepost op: 22-12-2009 22:16 u »
Zouden die laatste stuiptrekking echt komen door geproduceerd CO2 of heeft het meer te maken met processen die op een langere tijdschaal plaatsvinden.

Op het moment van de stuiptrekkingen zou de snelheid eigenlijk nul moeten zijn. Misschien dat jouw voorraadvat met water eerst oververzadigd was met CO2 en dat dit langzaam z'n CO2 gaat verliezen waardoor je wat onregelmatiger een kiepje krijgt.

Offline Henielma

  • Super lid
  • *****
  • Berichten: 4.960
  • Land: nl
  • Eerste glas eigen bier!
    • Henielma
Re: Vergisting volgen met bellenteller en Tcontrol
« Reactie #74 Gepost op: 22-12-2009 23:20 u »
Ik ben ook niet helemaal overtuigd dat het er echt is wat daar te zien is. Maar verklaren kan ik het nog niet. Helaas heb ik de vergisting daarna gestopt door de temperatuur te verlagen. Dit is wel een bewuste keuze want het bier is er voor de smaak en niet voor het experiment.  ;)

In de glazen fles zit maar 0,7 liter water en de daarin opgeloste CO2 ontsnapt niet via de bellenteller maar gaat gewoon de lucht in.

Ik zit te denken of het er aan ligt dat ik van het laatste uur de CO2 productie integreer (optel) maar dit is een continue proces dus daar ligt het ook niet aan denk ik.
Ik zal het bij een aantal volgende vergistingen in de gaten houden of ik dit effect vaker zie.

Met een beetje geluk kan ik voor nieuwjaar aan pale mout komen, dan kan ik het volgende brouwsel gaan maken.